Waar is de tijd dat Belgische kunst de wereld veroverde?

Ik herinner me nog goed de verhalen over Belgische kunstenaars die de wereld veroverden. Over René Magritte, die met zijn surrealistische doeken de kunstwereld op zijn kop zette. Over James Ensor, wiens maskers en skeletten een blijvende indruk achterlieten. Over Fernand Khnopff, die met zijn symbolistische stijl internationale faam verwierf. En wie vergeet de Belgische stripkunst, met Hergé als onbetwiste pionier?

Maar waar is die Belgische kunst vandaag? Waar zijn de nieuwe Magrittes, Ensors of Hergés? Waarom verovert Belgische kunst niet meer de wereld zoals voorheen? Het antwoord is complex, maar één ding is zeker: we hebben een probleem.

Een verbleekte glorie

De afgelopen decennia is de Belgische kunstscène sterk veranderd. Waar vroeger kunstenaars internationale erkenning kregen, lijkt het nu alsof Belgische kunst vooral binnen onze grenzen blijft hangen. En dat terwijl we in de 19e en 20e eeuw een ware bloeiperiode kenden. Denk aan de avant-gardistische bewegingen in Brussel en Antwerpen, de wereldberoemde tentoonstellingen in de jaren '20 en '30, en de Belgische bijdrage aan de moderne kunst.

Vandaag zien we dat Belgische kunstenaars vaak afhankelijk zijn van subsidies en steun van overheden om überhaupt een kans te krijgen. En zelfs dan blijft internationale erkenning vaak uit. Waarom? Omdat we ons te veel richten op lokale projecten en te weinig durven te experimenteren op het wereldtoneel.

De rol van de overheid

De Belgische overheid investeert wel in cultuur, maar de manier waarop dat gebeurt, is vaak contraproductief. In plaats van kunstenaars de vrijheid te geven om te experimenteren en nieuwe wegen in te slaan, worden ze gedwongen om zich te richten op projecten die aansluiten bij de huidige beleidsdoelen. Dat betekent dat veel kunstenaars zich moeten schikken naar de smaak van de subsidieverstrekkers, in plaats van hun eigen visie te volgen.

En dan hebben we het nog niet eens over de bureaucratie. Het aanvragen van subsidies is een ware hindernisbaan, waarbij kunstenaars zich moeten bewijzen aan criteria die vaak ver van de kunstwereld af staan. Het resultaat? Kunstenaars die hun tijd besteden aan papierwerk in plaats van aan hun creativiteit.

Internationale erkenning: een zeldzaamheid

Waar zijn de Belgische kunstenaars die vandaag internationale erkenning krijgen? De lijst is kort. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, zoals de hedendaagse kunstenaar Michaël Borremans, wiens werk wereldwijd wordt tentoongesteld. Maar over het algemeen lijkt het alsof Belgische kunst vooral binnen onze eigen grenzen bekend is.

En dat terwijl landen als Nederland, Duitsland en Frankrijk wel weten hoe ze hun kunstenaars op de kaart kunnen zetten. Zij investeren in internationale tentoonstellingen, netwerken en marketing. Wij? We blijven hangen in lokale projecten en kleine tentoonstellingen.

Wat moet er gebeuren?

Om Belgische kunst weer op de kaart te zetten, moeten we een aantal fundamentele veranderingen doorvoeren. Allereerst moeten we de bureaucratie verminderen en kunstenaars meer vrijheid geven. Subsidies moeten niet worden gebruikt als een middel om kunstenaars te controleren, maar als een stimulans om te experimenteren en nieuwe wegen in te slaan.

Daarnaast moeten we investeren in internationale netwerken en samenwerkingen. Kunstenaars moeten de kans krijgen om hun werk wereldwijd te tonen, zonder dat ze afhankelijk zijn van lokale subsidies. En tot slot moeten we durven te experimenteren. Belgische kunst heeft altijd gedijt op vernieuwing en durf. Laten we die traditie weer oppakken.

Want één ding is zeker: als we niets doen, zal de Belgische kunstscène verder verbleken. En dat zou een groot verlies zijn voor onze cultuur.

Bronnen

• De geschiedenis van de Belgische kunst in de 19e en 20e eeuw, zoals beschreven in ‘Belgische Kunst van 1830 tot heden’ door Michel Draguet.
• Het rapport ‘Cultuur in Vlaanderen: een analyse van de subsidieregelingen’ van de Vlaamse Regering.
• Artikelen uit De Standaard en Knack over de huidige staat van de Belgische kunstscène.
• Interviews met hedendaagse Belgische kunstenaars over hun ervaringen met subsidies en internationale erkenning.