Woke verandert zelfs onze geschiedenis: de nieuwe Amadeus

Ik herinner me nog levendig de film Amadeus, die ik als kind samen met mijn ouders in de bioscoop ging bekijken. Het was een absoluut meesterwerk. Een schitterende combinatie van prachtige klassieke muziek, historische decors, meeslepend acteerwerk en een indrukwekkend verhaal over een van de grootste muzikale genieën die Europa ooit heeft voortgebracht: Wolfgang Amadeus Mozart.

De film uit 1984, geregisseerd door Miloš Forman, won maar liefst acht Oscars, waaronder die voor beste film. Terecht. Het was een cinematografisch meesterwerk dat miljoenen mensen liet kennismaken met de wereld van Mozart en de Weense muziekcultuur van de achttiende eeuw.

Een ideologische breuk

Veertig jaar later lijkt zelfs Mozart niet meer te ontsnappen aan de hedendaagse woke-ideologie. De nieuwe televisiereeks Amadeus kiest voor een heel andere benadering. Mozart wordt vertolkt door Will Sharpe, een Britse acteur met Japanse roots. Franz Xaver Süssmayr, de Oostenrijkse componist die na Mozarts overlijden betrokken was bij de voltooiing van zijn beroemde Requiem, wordt gespeeld door een zwarte acteur. En dat is compleet irrealistisch.

Mozart werd in 1756 geboren in Salzburg en overleed in 1791 in Wenen. Hij leefde in een Europese samenleving met een heel specifieke sociale, culturele en politieke context. Süssmayr was eveneens een Oostenrijkse componist. Zijn historische identiteit is bekend. Waarom moeten dergelijke historische figuren dan plots een ander uiterlijk krijgen? Waarom moet een televisiereeks over het achttiende-eeuwse Wenen beantwoorden aan de diversiteitsidealen van de eenentwintigste eeuw?

Geschiedenis is geen bouwplaats

Het lijkt soms alsof de historische werkelijkheid ondergeschikt wordt gemaakt aan de hedendaagse maatschappelijke boodschap. Stel dat we een historische televisiereeks maken over Mao Zedong en de Chinese revolutie. Zou iemand het logisch vinden dat Mao wordt vertolkt door een Afrikaanse of Scandinavische acteur, uitsluitend om de cast diverser te maken? Of stel dat we een biografische film maken over Nelson Mandela, waarin zijn historische uiterlijk zonder enige artistieke verklaring volledig wordt veranderd in een Westerling.

Bij historische biografieën mogen we toch verwachten dat men minstens probeert de werkelijkheid geloofwaardig te reconstrueren? Wat mij vooral stoort, is de indruk dat hedendaagse ideologische opvattingen steeds nadrukkelijker worden toegepast op historische verhalen. Films en televisiereeksen moeten tegenwoordig niet alleen entertainen, ontroeren of informeren. Ze lijken ook een maatschappelijke opdracht te moeten vervullen.

Laat het verleden het verleden zijn

Diversiteit moet zichtbaar zijn. Representatie moet worden verzekerd. De samenstelling van de cast moet beantwoorden aan hedendaagse verwachtingen. Maar waarom? De achttiende eeuw was nu eenmaal niet de eenentwintigste eeuw. De samenleving van Mozart was niet die van vandaag. Dat hoeven we niet goed te keuren of af te keuren. Het is eenvoudigweg een historische vaststelling.

Wie geschiedenis wil begrijpen, moet bereid zijn het verleden te bekijken zoals het werkelijk was, met zijn verwezenlijkingen, tegenstellingen, ongelijkheden en tekortkomingen. We moeten het verleden bestuderen, niet herschrijven naar onze huidige maatschappelijke voorkeuren. De oorspronkelijke Amadeus bewees dat een historische film een internationaal meesterwerk kan worden zonder dat de personages moeten worden aangepast aan de maatschappelijke ideologie van het moment.

We leven in een tijd waarin steeds meer historische gebeurtenissen en figuren door de bril van onze huidige normen worden bekeken. Standbeelden worden ter discussie gesteld. Historische boeken worden aangepast. Kindergedichtjes of sprookjes worden aangepast. Klassieke verhalen krijgen nieuwe interpretaties. En nu gaat men ook de gezichten van historische personages veranderen. We hoeven Mozart niet te veranderen om zijn muziek voor iedereen toegankelijk te maken. Het is bijzonder jammer dat men bij een verhaal met zo’n uitzonderlijk historisch en muzikaal potentieel kiest voor artistieke ingrepen die de geloofwaardigheid aantasten.