Uithuwelijken hoort niet thuis in een moderne samenleving

Wie in 2026 nog meent dat ouders, families of religieuze gemeenschappen mogen bepalen met wie een volwassen zoon of dochter trouwt, verdedigt een maatschappelijk model dat thuishoort in een andere tijd.

Hetzelfde geldt voor gebruiken waarbij rond een huwelijk bedragen, goederen of andere vermogensvoordelen als bruidsschat, bruidsprijs of mahr worden betaald. Zodra een huwelijk de indruk wekt een financiële transactie tussen families te zijn, wordt de indruk gewekt dat mensen geen handelwaar zijn. Een dochter of een zoon is geen bezit dat van de ene familie naar de andere wordt overgedragen.

Ouders mogen hun volwassen kinderen voorstellen aan een mogelijke partner, zoals vrienden dat ook kunnen doen. Wanneer twee volwassenen vervolgens volledig vrij beslissen of ze met elkaar willen trouwen, is dat hun zaak. Het probleem begint pas wanneer één van de partners niet akkoord gaat en dat leidt tot verstoting, eerverlies, financiële sancties, druk of zelfs geweld.

Het Belgische Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen maakt precies dat onderscheid en wijst erop dat dwang niet alleen fysiek kan zijn, maar ook moreel – bijvoorbeeld door bedreigingen, verstoting of langdurige manipulatie.

Gearrangeerde huwelijken, bruidsschatten en bruidsprijzen komen voor in islamitische, hindoeïstische, joodse en tal van traditionele samenlevingen. Ook Europa heeft eeuwenlang huwelijken gekend waarbij bezit, afkomst en familiebelangen zwaarder wogen dan romantische liefde. Dat iets religieus of cultureel wordt gelegitimeerd, maakt het echter niet onaantastbaar. Religie geeft niemand het recht de individuele vrijheid van een ander af te nemen.

Een moderne rechtsstaat garandeert vrije en gelijkwaardige keuzes

De islamitische mahr verdient enige uitleg. Traditioneel gaat het om een gift of vermogensrecht voor de bruid. Maar ook zo’n traditie mag kritisch worden bekeken wanneer geld een drukmiddel wordt, of wanneer deze praktijk vrouwen en mannen niet als volledig gelijkwaardige individuen behandelt. Hetzelfde geldt voor een bruidsschat waarbij de familie van de vrouw vermogen overdraagt.

Een moderne rechtsstaat moet garanderen dat achter iedere (religieuze) trouw twee vrije en gelijkwaardige volwassenen staan. De grote filosofen van de Verlichting hebben ons daarvoor het intellectuele fundament gegeven.

John Locke vertrok van de natuurlijke vrijheid van de mens. Ouders hebben verantwoordelijkheden tegenover hun kinderen, maar kinderen zijn niet hun eigendom. Immanuel Kant formuleerde het nog fundamenteler: een mens moet steeds als doel op zichzelf worden beschouwd. Wie een huwelijk gebruikt om familiebelangen, economische belangen, verblijfsrecht of status te dienen en daarbij de vrije keuze van de betrokken persoon ondergeschikt maakt, miskent de menselijke vrijheid.

John Stuart Mill verdedigde vervolgens de individuele vrijheid en keerde zich in The Subjection of Women tegen de maatschappelijke ondergeschiktheid van vrouwen. Mary Wollstonecraft had nog eerder verdedigd dat vrouwen rationele, zelfstandige individuen zijn en niet tot afhankelijkheid mogen worden veroordeeld. En de bekende feministe Simone de Beauvoir analyseerde veel later hoe maatschappelijke structuren en economische afhankelijkheid vrouwen konden verhinderen werkelijk vrij over hun eigen bestaan te beschikken.

Twee eeuwen emancipatiegeschiedenis leiden uiteindelijk tot de keuzevrijheid van partner. Dat beginsel behoort ondertussen tot de universele mensenrechten.

De VN en België hebben de plicht om individuele vrijheid te beschermen

De Verenigde Naties leggen vast dat een huwelijk uitsluitend mag worden aangegaan met de vrije en volledige toestemming van de toekomstige echtgenoten. Het VN-Vrouwenverdrag formuleert bovendien expliciet het gelijke recht van vrouwen om vrij hun echtgenoot te kiezen.

België heeft een grote verantwoordelijkheid. Onze politici moeten erover waken dat gebruiken die strijdig zijn met de vrije partnerkeuze niet onder het etiket ‘cultuur’ of ‘religie’ worden getolereerd. Wie in België woont, geniet een bijzonder grote godsdienstvrijheid. Dat is een verworvenheid die we moeten koesteren. Maar boven religieuze gebruiken staan de Belgische rechtsstaat en de individuele vrijheid.

De wet vereist nu al dat beide partners instemmen met een huwelijk. Gedwongen huwelijken zijn strafbaar en kunnen nietig worden verklaard. Sinds 2013 werd de strafbaarstelling bovendien aangescherpt en ook gedwongen wettelijke samenwoning aangepakt. België staat gedwongen huwelijken vandaag niet toe.

Maar wetgeving alleen volstaat niet. De moeilijkste gevallen zijn juist die waarin een jonge vrouw of man tegenover de ambtenaar ‘ja’ zegt terwijl maandenlange familiale druk ervoor heeft gezorgd dat ‘neen’ maatschappelijk onmogelijk is geworden. Daarom moeten we verder gaan in preventie en controle.

Preventie, controle en bescherming tegen familiale druk

Bij concrete aanwijzingen van dwang moeten toekomstige echtgenoten afzonderlijk en vertrouwelijk kunnen worden gehoord. Politie, scholen, gemeentebesturen en hulpverleners moeten signalen van huwelijksdwang beter herkennen. Gedwongen of gearrangeerde huwelijken mogen geen achterpoort vormen om Belgische fundamentele rechtsbeginselen te omzeilen of te kunnen genieten van onze royale sociale zekerheid. Slachtoffers moeten daadwerkelijk beschermd worden wanneer zij tegen hun familie durven ingaan.

Ook financiële huwelijkstradities verdienen een moderne benadering. Zodra een betaling onderdeel wordt van de prijs om een huwelijk mogelijk te maken, of gebruikt wordt om zeggenschap over een partner te verwerven, moet onze rechtsorde daar bijzonder kritisch tegenover staan. Zeker wanneer de bruidegom reeds één vrouw heeft in België, moet men zeer kordaat omgaan met een tweede huwelijk, ook al laat de religie van de betrokkene polygamie toe. Dergelijke praktijken zijn in strijd met de geest van onze wetgeving en onze moderne waarden.

Gelijkheid voorop: geen traditie mag de vrijheid van de mens overschaduwen

We moeten eindelijk ophouden met de gedachte dat kritiek op religieuze of culturele gebruiken automatisch kritiek is op de mensen die uit zo’n cultuur afkomstig zijn. Wie vindt dat een Belgische vrouw met Marokkaanse, Turkse, Pakistaanse, Indiase, Afrikaanse of welke andere roots dan ook precies dezelfde individuele vrijheid verdient als iedere andere Belgische vrouw, discrimineert haar niet. Hij neemt haar gelijkwaardigheid ernstig. En hetzelfde geldt uiteraard voor mannen die onder familiale huwelijksdruk worden geplaatst.

Een moderne multiculturele samenleving kan alleen functioneren wanneer er een gemeenschappelijke bodem bestaat. Je mag geloven wat je wilt. Je mag je religieuze tradities beleven. Je mag een partner kiezen uit je eigen gemeenschap en je ouders om advies vragen. Maar één grens moet absoluut zijn: de vrijheid van de mens komt vóór zijn traditie. Geen imam, priester, rabbijn, pandit, familieoudste of stam beslist met wie een volwassen mens zijn leven moet delen.

Uithuwelijking onder dwang hoort in geschiedenisboeken. De vrije partnerkeuze hoort bij de 21ste eeuw. En wie ervoor kiest in België zijn toekomst op te bouwen, moet erop kunnen rekenen dat onze rechtsstaat die vrijheid beschermt – ook wanneer de druk van de eigen familie of religieuze gemeenschap komt.

Bronnen

• Belgische federale overheid (Belgium.be), wettelijke voorwaarden voor het huwelijk en nietigverklaring;
• Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, gedwongen huwelijken en Belgische wetgeving;
• Verenigde Naties/OHCHR, Universal Declaration of Human Rights, art. 16 en Convention on Consent to Marriage;
• VN-Vrouwenverdrag (CEDAW), art. 16;
• John Locke, Two Treatises of Government;
• Immanuel Kant, Grundlegung zur Metaphysik der Sitten;
• John Stuart Mill, On Liberty en The Subjection of Women;
• Mary Wollstonecraft, A Vindication of the Rights of Woman;
• Simone de Beauvoir, Le Deuxième Sexe.