UGent: van Vlaamse emancipatie naar ideologische censuur onder Petra De Sutter

20/08/2026 21:00 Door Wim Vander Cruyssen

De Universiteit Gent was ooit een symbool van Vlaamse vooruitgang en intellectuele moed. Vandaag is ze veranderd in een ideologisch bolwerk waar afwijkende meningen niet meer worden getolereerd. Een terugblik op een glorieus verleden en een kritische analyse van het huidige klimaat.

Ooit was de Universiteit Gent een symbool van Vlaamse emancipatie, intellectuele moed en sociale vooruitgang. Vandaag is ze veranderd in een ideologisch bolwerk waarin bepaalde opvattingen niet meer toegelaten zijn. Een universiteit die ‘Durf Denken’ als leuze heeft, bedoelt eigenlijk: ‘Durf enkel te denken zoals wij.’

Een historische doorbraak: van Franstalige ondergeschiktheid naar Nederlandstalige trots

Tijdens de Eerste Wereldoorlog opende in 1916 de Vlaamsche Hoogeschool haar deuren. Voor het eerst werd aan een Vlaamse universiteit in het Nederlands onderwezen. Dat gebeurde evenwel met steun van de Duitse bezetter, binnen diens Flamenpolitik. De echte democratische doorbraak kwam er in 1930. UGent werd toen de eerste volledig Nederlandstalige universiteit van België. Dat was een historische gebeurtenis.

Het Nederlands werd door de Franstalige elite lange tijd beschouwd als een minderwaardige volkstaal die niet geschikt zou zijn voor wetenschap, bestuur of cultuur. Wie maatschappelijk vooruit wilde, sprak Frans. UGent hielp die culturele ondergeschiktheid doorbreken. De universiteit bewees dat wetenschap, economie, recht, geneeskunde en filosofie evenwaardig in het Nederlands konden worden beoefend. Ze was daarin een voortrekker.

Een indrukwekkend academisch verleden

De universiteit bracht dan ook indrukwekkende academici voort. Econoom Marc De Clercq was hoogleraar, decaan en vicerector en droeg bij aan het economische en maatschappelijke debat. Boudewijn Bouckaert verdedigde als rechtsgeleerde het klassieke liberalisme, eigendomsrechten en de economische analyse van het recht. Professor Paul Ghysbrecht doceerde psychologie en criminologie aan generaties studenten. Walter Prevenier gaf het bekende vak Historische Kritiek, Elza De Bens gaf les in communicatiewetenschappen en Etienne Vermeersch groeide uit tot een van de belangrijkste Vlaamse filosofen van de twintigste eeuw: vrijzinnig, rationeel, soms provocerend, maar altijd bereid zijn standpunten met argumenten te verdedigen.

Dat waren professoren die studenten niet vertelden wat ze moesten denken, maar hen leerden hoe ze moesten denken.

Van radicaal links naar ideologische selectiviteit

De Blandijnberg werd sinds eind de jaren zestig een trefpunt voor uiterst linkse groeperingen. In de auditoria werden ’s avonds de meest radicale communistische theorieën besproken. ‘Laat de rijken de crisis betalen’. Er was ontzag voor figuren als Che Guevara die manu militari het communisme wilden verspreiden. Kapitalisme werd als bron van vrijwel alle kwaad voorgesteld.

Tijdens mijn eigen studententijd in de jaren negentig was ik getuige van een geldinzameling waarbij openlijk werd gezegd dat de opbrengst bestemd was voor de aankoop van AK-47 machinegeweren naar aanleiding van het bezoek van iemand van het Zuid-Afrikaanse ANC. Alleen al het feit dat men op een universitaire campus zonder protest geld kon ophalen onder het vaandel van een gewapende strijd, zegt iets over het toenmalige klimaat aan de UGent. Niemand leek grenzen te trekken. Geen rectorale verontwaardiging, geen maandenlange schorsing, geen morele paniek.

Voor radicaal links was veel mogelijk. Het werd beschouwd als jeugdig idealisme, maatschappelijk engagement of bevrijdingsstrijd. Radicaal rechts kreeg een totaal andere behandeling. Toen in 1991 op ‘zwarte zondag’ 10% op Vlaams Blok stemde, veranderde de sfeer helemaal. Die houding is nooit meer veranderd.

Toen plastisch chirurg Jeff Hoeyberghs in 2019 tijdens een lezing van KVHV bijzonder vrouwonvriendelijke en beledigende uitspraken deed, werd niet alleen de spreker veroordeeld. De volledige studentenvereniging werd gedurende twee maanden geschorst, met daarbovenop nog een voorwaardelijke sanctie.

Een universiteit die in debat gelooft, bestrijdt slechte ideeën met betere argumenten. Ze straft niet automatisch een studentenvereniging omdat een uitgenodigde spreker over de schreef gaat.

In 2018 werd Dries Van Langenhove na de Pano-reportage over Schild & Vrienden onmiddellijk geschorst als student en studentenvertegenwoordiger. Opnieuw viel op hoe snel de universiteit zich in een politiek beladen dossier als rechter opstelde.

In 2025 werd ook de Nationalistische Studentenvereniging voor zes maanden geschorst. Een van de aanleidingen was de provocerende slogan ‘Moge de beste man winnen’ bij een foto van rectorale kandidaten Rik Van de Walle en Petra De Sutter. Men kan zulke communicatie ongepast of simplistisch vinden. Maar een schorsing van zes maanden, met verlies van lokalen en subsidies, is een bijzonder zware sanctie voor dergelijke ongepaste studentikoze provocatie.

De vraag is of extreemlinks en extreemrechts aan dezelfde maatstaf worden onderworpen. Zou een uiterst linkse vereniging die een rechtse professor of politicus ongepast beledigt eveneens zes maanden worden geschorst? Worden verenigingen die communistische dictators en massamoordenaars als Stalin of Mao romantiseren met dezelfde strengheid beoordeeld? Wordt het verheerlijken van gewapende communistische strijd even ernstig genomen als provocerende berichten op Instagram?

Die consequente houding is niet terug te vinden in UGent.

Academische vrijheid onder druk

Ook bij academici ontstond de indruk dat afwijkende standpunten sneller tot uitsluiting leiden. Professor Marc Cogen werd in 2010 preventief geschorst. Officieel werd hij niet wegens zijn politieke opvattingen aangepakt. Toch kan het ideologische element niet uit het verhaal worden gebannen. Cogen verdedigde Israël en de Verenigde Staten, steunde de oorlog in Irak en beschuldigde bepaalde collega’s van antisemitisme. Na een jaar werd hij naar de VUB gedetacheerd. Omdat het tuchtdossier geheim bleef, kan niemand bewijzen dat hij wegens zijn overtuigingen werd verwijderd. Maar evenmin kan UGent opnieuw alle vermoedens van politieke selectiviteit wegnemen.

Deze week werd postdoctoraal onderzoeker Nathan Cofnas preventief geschorst. Hij verdedigt zeer controversiële hypothesen over erfelijkheid, intelligentie en bepaalde bevolkingsgroepen. Zijn opmerkingen over de overleden Cambridge-professor Jason Arday waren persoonlijk beledigend.

Is Cofnas geschorst omdat hij collega’s beledigde, of omdat zijn conclusies politiek onaanvaardbaar waren? Academische vrijheid moet controversiële onderzoeksvragen beschermen, ook wanneer het antwoord ons tegen de borst stuit.

De bekende wetenschapsfilosoof Maarten Boudry is ook vertrokken uit de UGent. Wanneer een internationaal bekende wetenschapsfilosoof na meer dan twintig jaar zijn banden met zijn alma mater verbreekt omdat hij het intellectuele klimaat als vijandig en verstikkend ervaart, heeft de universiteit een probleem.

Boudry was de eerste titularis van de Leerstoel Etienne Vermeersch. Hij verdedigt rationalisme, wetenschappelijk scepticisme, kernenergie, economische groei, het Westen en Israël. Hij is een vrijzinnige intellectueel die weigert automatisch het dominante progressieve standpunt over te nemen.

Toch probeerden verschillende emeritus-professoren het universiteitsbestuur ertoe aan te zetten hem aan te spreken over zijn ‘zionistisch getinte meningen’.

Blijkbaar is vrijzinnigheid welkom zolang ze zich tegen godsdienst, Kerk en traditie richt. Zodra dezelfde kritische methode wordt toegepast op progressieve dogma’s, de boycot van Israël, wordt de vrijdenker plots een probleem.

Petra De Sutter en de verzuurde academische sfeer

Onder rector Petra De Sutter is die sfeer nog verder verzuurd. De Sutter is niet zomaar een academicus die toevallig rector werd. Zij was jarenlang een prominente politica van Groen, Europees Parlementslid, senator, federaal minister en vicepremier.

Dat verleden legt haar een bijzondere verplichting op tot politieke terughoudendheid. Een rector moet boven de partijen staan. Zij moet ook de academische vrijheid beschermen van mensen met wie zij het politiek niet eens is.

Toch moeide De Sutter zich in 2025 met de genocide in Gaza. Het is niet de taak van een rector om vooraf te bepalen wat een onderzoek moet bereiken. Wetenschap begint juist bij de mogelijkheid dat de heersende mening verkeerd, onvolledig of voorbarig is.

Tegen politieke buitenstaanders en provocerende rechtse studenten wordt zeer streng en principieel opgetreden. Wanneer de rector elementaire regels van haar functie schendt wordt begrip gevraagd. Ook wanneer zij verzonnen citaten orakelt.

Professoren en studenten mogen voor mijn part links, rechts, liberaal, conservatief, socialistisch, nationalistisch of communistisch zijn. Maar de instelling zelf moet het vrije woord en onderzoek bewaken. Zij mag nooit een ideologische scheidsrechter worden die bepaalt welke mening wel of niet respectabel genoeg is.

Een universiteit haar opdracht is kennis verzamelen, hypotheses toetsen en studenten leren argumenteren. Niet hen afleveren met een vooraf goedgekeurd politiek wereldbeeld.

Een oproep tot herstel van de UGent-traditie

Ik ben zelf oud-student van UGent. Juist daarom doet deze evolutie pijn. Ik ben trots op de universiteit die het Nederlands academische waardigheid gaf, maar steeds minder op een instelling die afwijkende stemmen lijkt te wantrouwen.

UGent moet opnieuw aansluiting zoeken bij haar beste traditie, namelijk die van Vlaamse emancipatie, Etienne Vermeersch en het onbevreesde onderzoek.

‘Durf Denken’ mag geen reclameslogan zijn. Het moet opnieuw een belofte worden vooral aan wie anders denkt.