Sabena is een pars pro toto van alles wat fout loopt in België

Op 7 november 2001 ging Sabena failliet. Daarmee verdween niet alleen onze nationale luchtvaartmaatschappij, maar ook een van de bekendste Belgische ondernemingen uit de geschiedenis. Het verhaal van Sabena is eigenlijk het verhaal van België in het klein. Een onderneming met enorme mogelijkheden, uitstekend personeel, een strategische ligging en internationale uitstraling, maar die bezweek onder een combinatie van politieke inmenging, bestuurlijke tekortkomingen, verkeerde investeringen en een chronisch gebrek aan financiële discipline.

Van nationale trots tot internationale luchtvaartmaatschappij

Sabena werd opgericht op 23 mei 1923 en groeide snel uit tot een internationale luchtvaartmaatschappij. Vooral de verbindingen met Belgisch-Congo maakten Sabena tot een pionier. Na de Tweede Wereldoorlog volgde een spectaculaire expansie, met modernisering van de vloot en Brussel als internationale luchthaven. Tijdens de Wereldtentoonstelling van 1958 was Sabena een symbool van de Belgische vooruitgang. In de jaren negentig vervoerde Sabena miljoenen passagiers, maar bij het faillissement in 2001 werkten er nog steeds ongeveer 11.300 mensen.

Het Belgische ziektebeeld: een waterhoofd boven een prachtige onderneming

Sabena was jarenlang een staatsbedrijf waarin politieke belangen een belangrijke rol speelden. Overbodige bestuursmandaten en politieke benoemingen maakten alles kapot. De raad van bestuur was gepolitiseerd en slaagde er niet in om het management te controleren. Een luchtvaartmaatschappij moet worden geleid volgens economische principes, maar bij Sabena speelden politieke overwegingen, sociale druk en het behoud van overbodige structuren mee.

De Belgische ziekte: meer uitgaven dan inkomsten

Sabena kampte vrijwel haar hele bestaan met financiële problemen. Zelfs tijdens de gouden jaren van de luchtvaart werd nauwelijks winst gemaakt. De Belgische overheid moest herhaaldelijk bijspringen. In 1995 kwam Swissair aan boord als strategische partner, maar wat een redding moest worden, veranderde in een ramp. Onder Zwitserse impuls volgde een agressieve expansiepolitiek, met een bestelling van 34 Airbusvliegtuigen zonder solide financiële onderbouwing. De aanslagen van 11 september 2001 versnelden de crisis en op 7 november 2001 volgde het faillissement. De schuldenberg bedroeg ongeveer 2,2 miljard euro.

België anno 2026: dezelfde ziekte, maar op veel grotere schaal

Wanneer ik vandaag naar onze Belgische overheid kijk, zie ik bijzonder veel gelijkenissen. Ook België beschikt over uitzonderlijke troeven, maar onze overheidsfinanciën ontsporen. We hebben een complex bestuur met talloze structuren en bestuursniveaus. Ondernemers worden geconfronteerd met een kluwen van vergunningen en regels. De overheid groeit gestaag, met overheidsuitgaven die ruim 54 procent van ons bruto binnenlands product bedragen.

Net zoals bij Sabena ligt de verantwoordelijkheid bij de politieke bestuurders. Iedere regering belooft vereenvoudiging, maar er verdwijnen nauwelijks instellingen. We zoeken de gemakkelijkste oplossing: bijkomende belastingen. België kan niet blijven vliegen op geleend geld. We moeten ons bestuursmodel dringend hervormen, met minder bestuurslagen, minder politieke benoemingen en een strengere controle op de overheidsuitgaven. De overheid moet ten dienste staan van de economie en de samenleving, niet omgekeerd. Sabena verloor uiteindelijk haar vleugels. Laten we ervoor zorgen dat België niet dezelfde bestemming tegemoetgaat.