Oude politieke cultuur leeft voort bij gouverneurbenoeming West-Vlaanderen

Terwijl de regering-De Wever op zoek is naar miljarden besparingen, draait de oude politieke cultuur gretig verder. De benoeming van de West-Vlaamse gouverneur is daarvan een pijnlijk voorbeeld: achterkamerpolitiek om een provinciaal bestuursniveau dat 1,5 miljard euro per jaar kost.

Bijna 35 jaar geleden beloofden Belgische politici plechtig komaf te maken met die cultuur. Na Zwarte Zondag, de corruptieschandalen en de zaak-Dutroux klonk de term ‘Nieuwe Politieke Cultuur’ als een belofte: gedaan met achterkamerpolitiek, gedaan met verdelen van openbare functies volgens partijkaart. In de praktijk is er nauwelijks iets van in huis gekomen.

Een politiek steekspel in plaats van een selectie

De West-Vlaamse gouverneur Carl Decaluwé gaat op 30 september 2026 met pensioen. Wat een transparante zoektocht naar de meest geschikte kandidaat zou moeten zijn, is uitgegroeid tot een politiek steekspel tussen CD&V, Vooruit en N-VA. Niet de vraag wie de meeste bestuurlijke ervaring, onafhankelijkheid en leiderschapskwaliteiten bezit, beheerst de berichtgeving, maar welke partij de gouverneursstoel mag opeisen. Uiteindelijk mag Vooruit met de prijs gaan lopen.

Reeds jaren geleden besliste de politiek dat de provincies zouden worden afgeschaft. Twee jaar geleden stelde CD&V haar veto – teveel CD&V-ers hadden een politieke functie in de provincies. Dat deze overbodige structuur 1,5 miljard euro per jaar kost, nam men er graag bij. Welkom in de oude politieke cultuur. Of beter gezegd: welkom in een politieke cultuur die nooit verdwenen is.

De Nieuwe Politieke Cultuur: een belofte van 35 jaar geleden

In 1999 maakte de regering-Verhofstadt van politieke vernieuwing een van haar belangrijkste ambities. Er werden hervormingen aangekondigd, parlementaire commissies opgericht en nieuwe bestuurlijke principes naar voren geschoven. Maar wat is er bijna 35 jaar later van die beloften overgebleven? Bijna niets.

Het feit dat gouverneursfuncties in termen van politieke verdeelsleutels worden besproken, illustreert hoe hardnekkig de partijpolitieke benoemingscultuur is. In België bestaat een lange traditie waarbij openbare topfuncties politiek worden verdeeld tussen partijen. De zogenaamde politieke evenwichten moeten worden gerespecteerd: heeft partij A een bepaalde functie, dan krijgt partij B bij een volgende benoeming een andere. De methode-D’Hondt, oorspronkelijk ontwikkeld om parlementaire zetels evenredig te verdelen, wordt ook gebruikt als politieke verdeelsleutel voor benoemingen.

De Vlaamse regering draaide de klok terug

Misschien is het meest opmerkelijke aan deze discussie dat Vlaanderen eerder wel degelijk een stap had gezet richting een meer objectieve benoemingsprocedure. In 2014 werd een selectieprocedure voor gouverneurs ingevoerd die meer nadruk legde op objectieve beoordeling. Maar in 2020 werd die regeling opnieuw gewijzigd, waardoor de Vlaamse regering veel meer vrijheid kreeg bij de keuze van een gouverneur. En zo werd Carina Van Cauter politiek benoemd tot gouverneur van Oost-Vlaanderen.

Waarom blijven politieke partijen zo gehecht aan een systeem dat talrijke politieke mandaten en benoemingsmogelijkheden met zich meebrengt? Een overheid die voortdurend spreekt over efficiëntie en besparingen zou toch op zijn minst moeten kunnen aantonen waarom iedere bestuurslaag noodzakelijk is.

De oude politieke cultuur in een nieuw kostuum

Het probleem is veel groter dan één benoeming in West-Vlaanderen. België heeft een ingewikkelde bestuurlijke structuur, met verschillende regeringen, parlementen, administraties, intercommunales, overheidsbedrijven en publieke instellingen. Al die instellingen hebben bestuurders, directeurs en verantwoordelijken nodig. En precies daar ontstaat telkens opnieuw de verleiding om openbare functies te gebruiken als instrument van politieke invloed.

De burger betaalt belastingen om een professioneel openbaar bestuur te financieren, niet om een permanent systeem van politieke beloningen in stand te houden. Het verschil tussen politieke verantwoordelijkheid en professionele administratie moet duidelijk blijven. Wie een belangrijke overheidsfunctie bekleedt, moet kunnen aantonen waarom hij of zij de meest geschikte kandidaat is.

Waarom geen neutrale openbare selectieprocedure?

Laat geïnteresseerde kandidaten deelnemen aan een onafhankelijke selectie. Beoordeel hun bestuurlijke ervaring, crisismanagement, juridische kennis, integriteit en leiderschapskwaliteiten. Maak de procedure controleerbaar en laat de Vlaamse regering vervolgens een gemotiveerde benoemingsbeslissing nemen. Zo blijft de democratische verantwoordelijkheid bij de regering, maar wordt willekeur zoveel mogelijk uitgesloten. Dat is gewoon behoorlijk bestuur. En precies dat zou men van een moderne overheid mogen verwachten.

Terwijl burgers en ondernemingen voortdurend te horen krijgen dat er moet worden bespaard, blijkt het afbouwen van politieke structuren bijzonder moeilijk. De overheid vraagt de bevolking om langer te werken, meer belastingen te betalen en besparingen te aanvaarden. Maar zodra het over de eigen politieke bestuursstructuren gaat, worden de hervormingen plots veel ingewikkelder.

Waarom moet een ondernemer voortdurend zijn kostenstructuur herbekijken, terwijl politieke partijen zo moeilijk afstand kunnen doen van bestaande bestuurslagen? Waarom moet de burger betalen voor bestuurlijke overlappingen die men al tientallen jaren belooft weg te werken? En waarom blijft de verdeling van openbare topfuncties een onderwerp van partijpolitieke onderhandelingen?

Een efficiënte overheid in plaats van een politieke postjesverdeling

Vlaanderen heeft behoefte aan een grondige bestuurlijke vereenvoudiging. Niet de politieke partijen, maar de burgers en belastingbetalers moeten centraal staan in de organisatie van de overheid.

Bronnen

• Statistiek Vlaanderen, Uitgaven lokale overheden, cijfers 2024: provinciebesturen € 1,27 miljard; autonome provinciebedrijven € 193 miljoen. https://www.vlaanderen.be/statistiek-vlaanderen/overheidsfinancien/uitgaven-lokale-overheden
• VRT NWS, 28 september 2024, berichtgeving over het Vlaamse regeerakkoord en het behoud van de provincies. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/27/wat-staat-er-in-het-vlaamse-regeerakkoord-dit-weten-we-al/
• Het Nieuwsblad, 30 november 2024, Dit gebeurt als je maar half werk levert. De provincies houden zichzelf gewoon in stand.
• N-VA, verkiezingsprogramma 2024, voorstel tot afschaffing van het provinciaal bestuursniveau. https://www.n-va.be/sites/n-va.be/files/2024-04/Verkiezingsprogramma.pdf
• CD&V Oost-Vlaanderen, verkiezingsprogramma 2024, pleidooi voor behoud van een volwaardig provinciaal bestuursniveau.
• Vlaamse overheid, Bevoegdheden van een provincie. https://www.vlaanderen.be/gemeenten-en-provincies/organisatie-en-werking-van-provincies/bevoegdheden-van-een-provincie
• Vlaams Parlement, commissiebespreking van 6 oktober 2026 over de gouverneursbenoeming en de bestuurlijke organisatie.
• Knack, 9 oktober 2026, berichtgeving over een mogelijke gouverneursruil tussen CD&V, Vooruit en N-VA.
• Belgische Senaat, parlementaire documenten over de Nieuwe Politieke Cultuur en de politieke vernieuwing vanaf de jaren negentig.