Oorlogsmoeheid in Oekraïne, Rusland en Europa: wanneer wordt vrede de prioriteit?

Hoe lang blijven de gewone burgers de prijs betalen voor een oorlog zonder uitzicht op duurzame vrede?

De oorlog in Oekraïne sleept inmiddels al meer dan vier jaar aan. Honderdduizenden mensen zijn gedood of gewond, miljoenen zijn op de vlucht geslagen en grote delen van Oekraïne zijn verwoest. Ook Rusland betaalt een zware menselijke en economische prijs.

En de Europese Unie, die zelf kampt met hoge overheidsschulden, begrotingstekorten, economische stagnatie en toenemende sociale uitgaven, blijft miljarden mobiliseren voor een oorlog waarvan het einde niet in zicht lijkt.

Hoe lang kan dit nog doorgaan? Wanneer wordt vrede de belangrijkste politieke doelstelling?

De tragische geschiedenis van Oekraïne

Wie de geschiedenis van Oekraïne kent, begrijpt waarom de Oekraïense bevolking zoveel sympathie bij ons opwekt. Tijdens het bewind van Jozef Stalin werd het land in 1932 en 1933 getroffen door de Holodomor, een door het Sovjetbeleid veroorzaakte hongersnood waarbij miljoenen Oekraïners omkwamen. Oekraïne en verschillende andere landen erkennen deze tragedie als genocide.

Daarna volgden decennia van communistische dictatuur, politieke vervolging, deportaties, censuur en onderdrukking.

Na de onafhankelijkheid in 1991 probeerde Oekraïne zich geleidelijk los te maken van de Russische invloedssfeer.

De Russische annexatie van de Krim in 2014, de oorlog in de Donbas en uiteindelijk de grootschalige invasie van februari 2022 bracht de historische herinneringen terug. Het is begrijpelijk dat wij Oekraïne spontaan beschouwen als een medestander van het vrije Westen.

Maar sympathie voor een bevolking betekent niet dat we haar politieke leiders boven elke kritiek moeten verheffen.

Hoe democratisch is Oekraïne eigenlijk?

Dat is een vraag die in Europa veel te weinig kritisch wordt gesteld.

President Volodymyr Zelensky werd in 2019 democratisch verkozen met ruim 73 procent van de stemmen in de tweede ronde.

De laatste parlementsverkiezingen dateren eveneens van 2019. De presidentsverkiezingen die in 2024 hadden moeten plaatsvinden, werden uitgesteld.

Een president die jarenlang regeert zonder dat de bevolking opnieuw haar stem kan uitbrengen, beschikt niet meer over hetzelfde democratische mandaat.

Bovendien zijn sinds 2022 meer dan een dozijn politieke partijen verboden wegens vermeende banden met Rusland. Daaronder bevindt zich het grote oppositieblok OPZZh.

Ook de persvrijheid en de parlementaire openbaarheid staan onder druk.

De corruptieschandalen onder Zelensky

Misschien nog verontrustender zijn de opeenvolgende corruptieschandalen die Oekraïne sinds het aantreden van Zelensky hebben getroffen.

Een land dat voor zijn voortbestaan afhankelijk is van buitenlandse financiële en militaire steun, moet bijzonder zorgvuldig omgaan met publieke middelen.

Toch volgde de ene affaire de andere op. Hieronder een overzicht:

• 2021 – Pandora Papers: Internationale onthullingen over offshorevennootschappen in de zakelijke kring van Zelensky
• 2023 – Het eierenschandaal bij het leger: Beschuldigingen van sterk overprijsde voedselcontracten voor het Oekraïense leger.
• 2023 – Militaire kleding:Controverse over de aankoop van winterkleding en jassen tegen mogelijk opgeblazen prijzen.
• 2023 – Corruptie bij het Opperste Gerechtshof: De voorzitter van het hoogste gerechtshof werd verdacht van het aannemen van een miljoenenomkoping.
• 2023–2024 – Defensiecontracten: Onderzoeken naar vooruitbetalingen voor wapens en munitie die niet werden geleverd.
• 2024–2025 – Vermogensverklaringen: Omvangrijke onregelmatigheden bij onderzochte vermogensverklaringen van overheidsfunctionarissen.
• Juli 2025 – Inperking van de anticorruptiediensten: Zelensky ondertekende wetgeving die de onafhankelijkheid van NABU en SAPO beperkte. Na massale protesten werd deze ingreep teruggedraaid.
• 2025 – Corruptie in de defensie-industrie: Nieuwe onderzoeken naar fraude en corruptie bij militaire overheidsopdrachten.
• November 2025 – Energoatom: Een omvangrijk onderzoek naar een corruptienetwerk waarbij aannemers naar verluidt tot 15 procent van contractwaarden moesten afstaan.
• 2025 – Politieke crisis rond de corruptieonderzoeken: Ministers verdwenen uit de regering en Zelensky’s invloedrijke stafchef Andriy Yermak nam ontslag.
• 2026 – Voortzetting van anticorruptieonderzoeken: Verder onderzoek naar witwassen, defensieopdrachten en voormalige hoge functionarissen uit de presidentiële omgeving.

Dit zijn enkele voorbeelden, maar geen volledige inventaris van alle politieke en financiële schandalen sinds 2019.

Europa mag Oekraïne helpen, maar solidariteit mag nooit een vrijgeleide worden voor corruptie en gebrekkige controle op overheidsgeld.

Ook de Oekraïense bevolking is oorlogsmoe

Dat de Oekraïense bevolking genoeg begint te krijgen van de oorlog, blijkt uit internationaal opinieonderzoek. In 2022 wilde slechts 22 procent van de ondervraagde Oekraïners zo snel mogelijk onderhandelingen over het beëindigen van de oorlog. In 2024 was dat aandeel gestegen tot 52 procent. In 2025 bedroeg het 69 procent en in 2026 ongeveer 66 procent. In dat laatste onderzoek wilde nog ongeveer 24 procent blijven vechten tot de overwinning. 76% wil dat de oorlog zo spoedig mogelijk beëindigd wordt.

Rusland: een bevolking gevangen in het beleid van Poetin

Aan Russische zijde is de verantwoordelijkheid voor het uitbreken van de grootschalige oorlog duidelijk. Vladimir Poetin nam in februari 2022 de beslissing om zijn buurland binnen te vallen. Daarmee sleurde hij niet alleen Oekraïne, maar ook zijn eigen bevolking mee in een verwoestende oorlog.

Rusland is geen land met vrije, eerlijke en competitieve presidentsverkiezingen naar West-Europese maatstaven. Politieke tegenstanders worden vervolgd of vermoord, onafhankelijke media zijn uitgeschakeld en kritiek op de oorlog kan zware gevangenisstraffen opleveren. Volgens onofficiële bronnen zou slechts 13% van de Russische bevolking Putin nog steunen. Wat duidelijk is, is dat ook in Rusland een groot deel (60%) van de bevolking vredesonderhandelingen verkiest.

De economische gevolgen van de oorlog worden ondertussen steeds zichtbaarder. Internationale sancties, militaire uitgaven, personeelstekorten en aanvallen op de Russische olie-infrastructuur zetten de economie onder druk. In verschillende Russische regio’s zijn er brandstoftekorten, met lange wachtrijen aan tankstations, hogere prijzen en beperkingen op de verkoop van benzine. De gewone Rus ondervindt de gevolgen van een oorlog die hij niet gewild heeft.

En ondertussen betaalt Europa de rekening

Ook Europa begint de financiële grenzen van zijn engagement te voelen. De Europese economie kampt met structurele problemen. Verschillende lidstaten hebben hoge schulden, aanzienlijke begrotingstekorten en een economische groei die onvoldoende is om alle toenemende overheidsuitgaven te dragen. Toch blijven er nieuwe miljarden voor Oekraïne worden vrijgemaakt. Voor 2026 en 2027 heeft de Europese Unie een steunlening van 90 miljard euro opgezet. Ook België heeft zich voor enkele miljarden geëngageerd.

De Europese steun is gigantisch, maar het publieke debat ontbreekt grotendeels.

De oorlog mag geen doel op zich worden

Natuurlijk heeft Oekraïne volgens het internationaal recht het recht om zich tegen Russische agressie te verdedigen. De internationale gemeenschap moet veel nadrukkelijker inzetten op een onderhandeld akkoord. Dat veronderstelt een staakt-het-vuren, internationale veiligheidsgaranties voor Oekraïne, afspraken over krijgsgevangenen en gedeporteerde burgers, en onderhandelingen over de territoriale geschillen.

Ook vrije verkiezingen moeten opnieuw centraal komen te staan. In Oekraïne moeten presidents- en parlementsverkiezingen worden georganiseerd en ook Rusland heeft een democratische omwenteling nodig.

Europa moet vrede prioriteit geven

De Europese Unie moet haar diplomatieke gewicht gebruiken om de betrokken partijen aan de onderhandelingstafel te krijgen en moet duidelijk maken dat het doel niet de eindeloze financiering van oorlog kan zijn. Het doel moet vrede, veiligheid, economische wederopbouw en democratisch herstel zijn.

De Europese Unie is ooit ontstaan uit het besef dat oorlog op ons continent vooral vernietiging, armoede en menselijk leed veroorzaakt. Europa heeft zijn welvaart opgebouwd dankzij vrede, economische samenwerking en vrije handel. Dat historische uitgangspunt mogen we nooit uit het oog verliezen.