De ideologische kloof tussen Vlaamse media en kiezers ondermijnt het vertrouwen

De ideologische kloof tussen de Vlaamse media en de Vlaamse kiezer wordt steeds zichtbaarder. Een recente studie van de Universiteit Antwerpen over de ideologische positie van Wetstraatjournalisten bevestigt wat veel Vlamingen al jaren intuïtief aanvoelen: journalisten bevinden zich duidelijk meer links dan de kiezers die zij geacht worden objectief te informeren.

Volgens de enquête situeert de gemiddelde Wetstraatjournalist zichzelf op 4,1/10, centrumlinks dus. De grootste concentratie journalisten bevindt zich zelfs rond score 3, hetgeen uitgesproken links betekent. Slechts een zeer kleine minderheid situeert zich rechts van het centrum.

Een kiezerskorps dat rechts stemt

Tegelijk tonen verkiezingsuitslagen en peilingen dat Vlaanderen vandaag overwegend rechts stemt. N-VA en Vlaams Belang halen samen structureel meer dan 45% van de stemmen. Tel daarbij Open VLD en men heeft een meerderheid aan rechtse stemmen.

Framing en woordkeuze beïnvloed door eigen referentiekader

Het contrast tussen het kiesgedrag en de linkse journalisten heeft gevolgen voor de nieuwsselectie, de woordkeuze en de framing van maatschappelijke thema’s. Framing ontstaat soms ook onbewust. Journalisten vertrekken vanuit hun eigen referentiekader waarbij ‘solidariteit’, ‘herverdeling’ en het ‘klimaat’ centraal staan. Standpunten die daarvan afwijken worden door hen voorgesteld als ‘hard’, ‘controversieel’, ‘populistisch’ of ‘extreemrechts’.

Precies daar wringt het schoentje. Want een openbare omroep behoort geen ideologisch project te zijn, maar een neutrale instelling in dienst van alle belastingbetalers. Wanneer grote delen van de bevolking systematisch het gevoel krijgen dat hun visie met wantrouwen wordt behandeld of afgekeurd, brokkelt het vertrouwen in onze staatszender af. Dat verklaart waarom de geloofwaardigheid van klassieke media en vooral van de VRT de voorbije jaren sterk gedaald is.

Honderden miljoenen aan publieke middelen

De discussie wordt nog scherper wanneer men kijkt naar de enorme publieke middelen die naar media vloeien. De VRT ontvangt jaarlijks ongeveer 300 miljoen euro belastinggeld van de Vlaamse overheid. Daarnaast bestaan er nog indirecte en rechtstreekse steunmechanismen voor private mediagroepen: btw-voordelen, subsidies voor journalistieke projecten, distributiesteun, overheidsadvertenties en steun voor krantenbedeling. De totale overheidssteun aan de mediasector loopt daardoor op tot honderden miljoenen euro per jaar.

Het probleem ontstaat wanneer ideologische eenzijdigheid gecombineerd wordt met verplichte financiering door alle burgers, inclusief burgers die zich in de steek gelaten voelen door diezelfde media. In een periode waarin overal besparingen noodzakelijk worden geacht – in de zorg, pensioenen, administratie en infrastructuur – is het perfect legitiem om ook de openbare omroep en andere media te laten besparen.

Indien men er niet in slaagt een werkelijk pluralistisch en neutraal nieuwsaanbod te brengen, moet een graduele afbouw van steun en subsidies bespreekbaar worden.

Strengere regels voor politieke neutraliteit

Ook de regels rond politieke neutraliteit bij de nieuwsdienst moeten veel strenger worden. Mensen die actief op verkiezingslijsten hebben gestaan, horen niet thuis op een politieke redactie van een openbare omroep. Dat geldt des te meer wanneer het gaat om uitgesproken ideologische partijen. Vandaag loopt er zelfs een journaliste rond die ooit kandidaat was voor de communistische PVDA. Zelfs indien zij professioneel probeert te werken, ondermijnt dat objectief het vertrouwen van een groot deel van het publiek. In vele andere sectoren zou zo’n belangenvermenging ondenkbaar zijn.

Neutraliteit betekent niet dat journalisten geen mening mogen hebben. Natuurlijk hebben zij die. Maar een openbare nieuwsdienst moet waken over evenwicht en de diversiteit van overtuigingen. Vandaag lijkt dat evenwicht soms zoek.

Vlaanderen heeft nood aan meer ideologische diversiteit

Vlaanderen heeft bovendien nood aan meer ideologische diversiteit binnen het medialandschap zelf. Ooit vervulde De Standaard onder journalisten zoals wijlen Louis De Lentdecker een uitgesproken centrumrechts profiel. Vandaag is dat centrumrechts segment volledig verdwenen uit de traditionele media (buiten De Tijd). Conservatieve of centrumrechtse stemmen vinden daardoor steeds vaker hun toevlucht tot sociale media of buitenlandse kanalen.

Dat is geen gezonde evolutie voor een democratie. Een democratie functioneert enkel goed wanneer burgers erop kunnen vertrouwen dat nieuwsmedia feiten brengen zonder systematische ideologische filtering. Wanneer dat vertrouwen verdwijnt, verliezen media hun rol en worden zij zelf een onderdeel van de polarisatie.

Meer transparantie en eerlijk debat

De oplossing ligt niet in censuur of politieke controle over redacties, maar wel in meer transparantie, meer ideologische diversiteit en een eerlijk debat over de rol van publiek gefinancierde media. Wie belastinggeld ontvangt, moet boven elke verdenking van politieke vooringenomenheid staan.

Bronnen

• Universiteit Antwerpen — onderzoek ideologische positie Wetstraatjournalisten
• Vlaamse overheid — financiering VRT (ongeveer 300 miljoen euro werkingsmiddelen per jaar)
• Belgische verkiezingsuitslagen 2024
• Mediadecreet Vlaamse Gemeenschap