De Economische Blindheid van Sommige Leiders: België heeft een uitgavencrisis, geen inkomensprobleem

Wie het Belgische begrotingsprobleem wil oplossen door de belastingen nog maar eens te verhogen, kijkt naar de verkeerde kant van de balans.

België heeft geen gebrek aan inkomsten. België heeft een overheid die haar uitgaven al een kwarteeuw sneller laat groeien dan haar economische draagkracht.

Toch blijven sommige politici, wereldvreemde professoren en studiediensten beweren dat onze ontspoorde openbare financiën vooral het gevolg zijn van te lage overheidsinkomsten. Hun oplossing is telkens dezelfde, namelijk nieuwe belastingen, hogere belastingen voor de middenklasse -die ze nu “rijken” noemen- en het sluiten van zogenaamde “achterpoortjes”, die ze nota bene zelf hebben gecreëerd om de belastingdruk leefbaar te houden.

De Cijfers Spreken Voor Zich

De cijfers van de Nationale Bank vertellen een ander verhaal.

In 2000 bedroegen de overheidsontvangsten 49,3% van het bruto binnenlands product. In 2025 was dat nog altijd ongeveer 49%. De ontvangsten bleven over een periode van 25 jaar dus vrijwel stabiel.

De primaire overheidsuitgaven stegen in dezelfde periode van 42,7% naar ongeveer 52% van het bbp. Dat is een stijging met meer dan negen procentpunten van het bbp. Tegen de huidige omvang van onze economie spreken we over ca 50 miljard meer overheidsuitgaven per jaar!

Het primaire begrotingssaldo veranderde daardoor van een overschot van 6,6% van het bbp in 2000 in een tekort van bijna 3% in 2025. Volgens de berekening op basis van de cijfers van de Nationale Bank is ongeveer 97% van die historische verslechtering toe te schrijven aan de stijging van de primaire uitgaven, dat zijn de uitgaven zonder de rentelasten.

Het Jaar 2016: Een Misleidend Vertrekpunt

Om de cijfers wat op te smukken en minder naar de overheidsuitgaven te kijken, nemen bepaalde politici bewust 2016 als startpunt.

Wie 2016 als vertrekpunt neemt, krijgt een ander beeld. Tussen 2016 en 2025 verslechterde het primaire saldo met 3,3 procentpunten van het bbp, of ongeveer 21 miljard euro in prijzen van 2025. Volgens de Nationale Bank kwam daarvan ongeveer 12 miljard euro door lagere ontvangsten en 9 miljard euro door hogere primaire uitgaven. Voor die beperkte periode kan men dus zeggen dat de daling van de ontvangsten een belangrijke rol speelde.

Maar waarom begint men precies in 2016? De Nationale Bank heeft daar een geldige technische reden voor. Vanaf 2016 was de zesde staatshervorming volledig operationeel en konden de verschillende overheidsniveaus consequenter met elkaar worden vergeleken. Voor de historische diagnose van de Belgische begrotingsproblemen is 2016 echter een bijzonder misleidend vertrekpunt. Tegen dat jaar waren de primaire overheidsuitgaven immers al gestegen van 42,7% naar 50,6% van het bbp. Het grootste gedeelte van de ontsporing had toen dus al plaatsgevonden.

Waar Ging Het Geld Naartoe?

De stijging sinds 2000 zit volgens de beschikbare cijfers vooral bij de sociale uitkeringen, de subsidies en de personeelsuitgaven van de overheid die blijven groeien. Sociale uitkeringen namen met ongeveer 5,1 procentpunten van het bbp toe. Subsidies aan ondernemingen stegen met ongeveer 1,9 procentpunt en de bezoldigingen van overheidspersoneel met ongeveer 1,3 procentpunt.

Dikwijls doet men in de politiek alsof gewone ondernemingen doodleuk miljoenen als “subsidie” toegestopt krijgen. Dat is onjuist. De gelden die de overheid betaalt, gaan vooral naar (semi-)overheidsbedrijven en andere staatsgelieerde ondernemingen. Sinds kort noemt men fiscale aftrekposten of kortingen in de sociale zekerheid ook “subsidies”, terwijl er geen geld noch subsidie naar de ondernemingen gaan. Die spraakverwarring is bewust gecreëerd om de discussie over de échte subsidies aan nutteloze organisaties af te leiden.

Jarenlang werd de stijging van de overheidsuitgaven in onze begroting verborgen door de dalende rentelasten. In 2000 betaalde de overheid nog ongeveer 6,7% van het bbp aan rente. In 2025 was dat nog iets meer dan 2%. De spectaculaire rentedaling bezorgde onze politici een historisch begrotingsgeschenk. In plaats van dat voordeel te gebruiken om de schuld af te bouwen en reserves aan te leggen, werd de “overschot” omgezet in nieuwe overheidsuitgaven.

Nu de rente opnieuw stijgt, verdwijnt dat voordeel. De Nationale Bank stelde voor 2025 een begrotingstekort van 5,2% van het bbp en een overheidsschuld van 108,1% vast. De rentelasten stijgen opnieuw door de aanhoudende tekorten en doordat oude schulden tegen hogere rentevoeten moeten worden geherfinancierd.

Belastingen zijn Geen Oneindige Bron

België behoort ondertussen al tot de zwaarst belaste landen ter wereld. Volgens Eurostat bedroegen de belastingen en sociale bijdragen in 2025 ongeveer 44,7% van het bbp. Alleen Frankrijk zat binnen de Europese Unie nog hoger. Voor een alleenstaande werknemer zonder kinderen met een gemiddeld loon bedroeg de Belgische belastingwig volgens de OESO 52,5% van de totale loonkosten: de hoogste van alle OESO-landen.

Toch doen sommige leiders alsof er nog een onuitputtelijke voorraad belastinggeld klaarligt. Maar belastingen hebben economische gevolgen. Belastingen op arbeid maken werk duurder. Belastingen op ondernemingen verminderen de ruimte om te investeren. Belastingen op vermogen en meerwaarden kunnen kapitaal en investeerders wegjagen. Hogere btw en accijnzen kunnen rechtstreeks in de consumentenprijzen terechtkomen.

De overheid kan op papier een belastingtarief verhogen. Zij kan echter niet bepalen hoeveel economische activiteit en belastingopbrengst daarna nog overblijft.

Wanneer ondernemingen minder investeren, mensen minder werken, vastgoedprojecten worden uitgesteld en kapitaal naar het buitenland verhuist, wordt uiteindelijk ook de belastbare basis kleiner.

De Moed Om De Juiste Diagnose Te Stellen

Een moderne samenleving heeft sociale bescherming, gezondheidszorg, onderwijs, veiligheid, defensie en infrastructuur nodig. De vraag is hoeveel overheid België zich nog kan veroorloven en hoe efficiënt het beschikbare geld wordt besteed.

Wie die vraag weigert te stellen en automatisch naar nieuwe belastingen grijpt, lijdt aan economische blindheid. Onze openbare financiën zullen niet worden gered door nog meer geld weg te halen bij werknemers, zelfstandigen, ondernemers, spaarders en investeerders. De oplossing begint bij het beheersen van de uitgaven, het verhogen van de werkzaamheidsgraad, het beperken van verspilling en het hervormen van een staatsstructuur waarin verantwoordelijkheden en facturen voortdurend worden doorgeschoven.

Na 25 jaar stijgende uitgaven is het tijd om het probleem eindelijk bij zijn juiste naam te noemen: België heeft een uitgavencrisis.

Bronnen

• Nationale Bank van België, “What’s behind the increase in the federal and regional budget deficits in Belgium?”, 19 oktober 2026.
• Instituut voor de Nationale Rekeningen en Nationale Bank van België, gedetailleerde nationale rekeningen en overheidsrekeningen 2025, 14 oktober 2026.
• Eurostat, “EU and euro area tax-to-GDP ratio up in 2025”, 29 oktober 2026.
• OESO, Taxing Wages 2026, Belgische landenfiche en internationale vergelijking voor 2025.