Zes jaar na El Kaouakibi: is ons subsidiebeleid fundamenteel verbeterd?

Bijna zes jaar na het uitbreken van de affaire-El Kaouakibi begint vandaag eindelijk het strafproces. De vraag die zich onmiddellijk stelt: wat hebben onze politici ondertussen uit deze affaire geleerd?

Sihame El Kaouakibi, ooit een rijzende politieke ster bij Open Vld, moet zich samen met haar partner voor de correctionele rechtbank verantwoorden voor onder meer vermoedelijke subsidiefraude en schriftvervalsing. Via haar organisaties, waaronder Let's Go Urban, vloeiden jarenlang aanzienlijke bedragen aan overheidssubsidies. Volgens cijfers die in het Vlaams Parlement werden besproken, ontving ze sinds 2012 via verschillende dossiers alleen al van de Vlaamse overheid ruim 1,36 miljoen euro.

De Inspectie van Financiën stelde ernstige onregelmatigheden vast: voorschotten zonder afdoende bewijsstukken, facturen die niet overeenstemden met het gesubsidieerde project en vragen over vergoedingen aan familieleden. Het gerecht zal nu moeten bepalen welke strafbare feiten bewezen zijn.

Ondertussen werd één zaak pijnlijk duidelijk: de overheid bleek bijzonder gul bij het uitdelen van belastinggeld, terwijl de controle op de besteding ervan ernstige tekortkomingen vertoonde. Er kwam ondertussen een Vlaams subsidieregister, er werden wat controlevoorschriften aangescherpt en er bestaat een zogenaamde auditcel voor subsidietoezicht. Maar is het beleid fundamenteel veranderd?

De subsidiekraan blijft openstaan

De kern van het probleem is dat de politiek jaarlijks enorme bedragen verdeelt over organisaties, verenigingen, projecten en initiatieven, zonder dat de belastingbetaler altijd kan zien wat hij daarvoor terugkrijgt. Er wordt gecontroleerd of een project administratief aan de voorwaarden voldoet. Maar daarmee is nog niet aangetoond dat het project maatschappelijk nuttig, noodzakelijk of zijn prijs waard is.

Ook tijdens deze legislatuur geven verschillende subsidieprojecten aanleiding tot politieke discussie. Hieronder een overzicht van enkele opvallende voorbeelden:

1. Naakte zwarte dansende mannen op de Oostendse zeedijk. Dit maakt deel uit van een subsidie van 2 miljoen euro. Waarom moet de belastingbetaler elk artistiek experiment financieren? En wie bepaalt welke maatschappelijke meerwaarde daartegenover staat?
2. The Crystal Ship: 850.000 euro Vlaamse steun. Voor de jubileumeditie van het Oostendse streetartfestival The Crystal Ship in 2026 kende de Vlaamse Regering maar liefst 850.000 euro toe vanuit EventFlanders. In tijden van begrotingstekorten moet men ook de vraag durven stellen of dergelijke projecten op dezelfde schaal publieke financiering nodig hebben.
3. Filmproducties met een bijzonder beperkt publieksbereik. In juni 2026 ontstond in het Vlaams Parlement discussie over de film Kapital Europe. Volgens de parlementaire tussenkomst trok die amper 1.400 bioscoopbezoekers, ondanks publieke ondersteuning. Minister Caroline Gennez verdedigde de financiering van de audiovisuele sector en wees erop dat artistieke kwaliteit niet uitsluitend aan bezoekersaantallen kan worden afgemeten.
4. De subsidiëring van het sociaal-culturele middenveld. Voor de beleidsperiode 2026-2030 werd ongeveer 78,51 miljoen euro aan werkingssubsidies goedgekeurd. Dat geld gaat naar uiteenlopende sociaal-culturele organisaties. Moeten verenigingen structureel afhankelijk worden van belastinggeld?
5. De steeds terugkerende discussie over dure documentaires. Er circuleren bedragen rond 1 miljoen euro per project.

Tweemaatspolitiek: streng voor de burger, gul voor zichzelf

Wat vooral stoort, is de tegenstelling tussen de manier waarop de overheid met haar eigen uitgaven omgaat en de manier waarop ze de bevolking behandelt. Wanneer de begroting ontspoort, volgen nieuwe inkomstenmaatregelen. Dienstencheques worden duurder. Belastingen en bijdragen worden aangepast. Gezinnen en ondernemingen krijgen te horen dat iedereen zijn verantwoordelijkheid moet opnemen.

Maar wanneer het over de eigen subsidie-uitgaven gaat, blijkt besparen plots veel moeilijker. Dan worden uitgaven verdedigd met abstracte begrippen zoals maatschappelijke verbinding, participatie, sensibilisering, diversiteit en culturele meerwaarde.

Een zelfstandige die investeert, moet voortdurend nagaan of zijn geld goed besteed is. Een onderneming die verlies maakt, kan niet eindeloos nieuwe inkomsten eisen van haar klanten. Waarom zouden we van onze overheid minder financiële discipline verwachten?

Het probleem is veel groter dan Sihame

We hebben nood aan een andere bestuurscultuur. Een cultuur waarin subsidies geen vanzelfsprekend verworven recht zijn. Waarin elke euro verantwoord moet worden. Waarin resultaten onafhankelijk worden geëvalueerd. Waarin onterecht uitgekeerde bedragen effectief worden teruggevorderd.

Het is gemakkelijk om gul te zijn met het geld van andere mensen. Bijna zes jaar na El Kaouakibi mogen we hopen dat haar strafproces niet alleen duidelijkheid brengt over de individuele verantwoordelijkheden, maar ook opnieuw een ernstig debat op gang trekt over ons subsidiebeleid. Hopelijk krijgen we in de toekomst een beleid dat meer zorg draagt voor het geld van de belastingbetaler.

Bronnen

• VRT NWS, 1 oktober 2026: berichtgeving over de start van het strafproces-El Kaouakibi.
• Vlaams Parlement, 8 november 2022: bespreking van de subsidiedossiers en de vaststellingen van de Inspectie van Financiën.
• Vlaams Parlement, 25 oktober 2023: opheffing parlementaire onschendbaarheid en bijkomende tenlasteleggingen.
• Vlaamse overheid: Subsidieregister en Verstrengd Toezicht Subsidies.
• Vlaamse Regering: beslissing over de jubileumeditie van The Crystal Ship, 850.000 euro.
• Vlaams Parlement, 10 juni 2026: bespreking van de effectiviteit van het subsidiebeleid van het Vlaams Audiovisueel Fonds.
• Vlaamse Regering: werkingssubsidies sociaal-cultureel volwassenenwerk 2026-2030.

Noot bij de voorbeelden: de specifieke Oostendse dansperformance en de documentaire uit de berichtgeving van vanochtend konden niet voldoende worden geïdentificeerd om er verantwoord een concreet subsidiebedrag of een beschuldiging aan te verbinden.