Van Peteghem’s subsidieregister: een doorbraak in transparantie, maar de echte test komt nu

Minister Vincent Van Peteghem heeft eindelijk een cruciale stap gezet in de strijd voor transparantie. Na jaren van kritiek op de eenzijdige focus op fiscale achterpoortjes in de private sector, besloot hij om het federale subsidieregister openbaar te maken. Dat is geen kleine zaak.

Voor het eerst kan elke Belg online nagaan hoe de overheid bijna €210 miljard aan federale subsidies en overdrachten verdeelt. Dat bedrag, verspreid over bijna 10.000 uitgavenposten, toont een indrukwekkende schaal van overheidsuitgaven. Maar de cijfers vragen om nuance.

De grootste uitgavenposten in beeld

De grootste categorieën zijn:

• €141,9 miljard aan overdrachten aan gezinnen en vzw’s, grotendeels bestaande uit sociale uitgaven zoals pensioenen, ziekte- en invaliditeitsuitkeringen;
• €26,9 miljard aan overdrachten aan de sociale zekerheid;
• €19,6 miljard aan overdrachten aan gewesten en gemeenschappen;
• €4,7 miljard aan overdrachten aan lokale overheden;
• €2,77 miljard aan overdrachten aan het buitenland, waaronder bijdragen aan internationale organisaties en ontwikkelingshulp.

Deze verdeling maakt duidelijk dat het register niet alleen gaat over subsidies in de klassieke zin, maar ook over sociale transfers en andere overheidsuitgaven. Dat is belangrijk om te begrijpen, want het betekent dat niet elke euro in het register een directe subsidie aan een vzw of organisatie is.

De vraag naar maatschappelijke meerwaarde

Toch blijft één vraag onvermijdelijk: levert elke subsidie vandaag nog voldoende maatschappelijke meerwaarde op? Dat is precies het debat dat jarenlang ontbrak. Federale controleurs wezen eerder al op een groot probleem: veel subsidies hebben onvoldoende meetbare doelstellingen en prestatie-indicatoren. Daardoor is het bijna onmogelijk om de efficiëntie en effectiviteit van deze uitgaven te beoordelen.

De federale controle pleitte daarom voor duidelijke evaluaties, einddata voor terugkerende subsidies en gerichte doorlichtingen. Nu het register openbaar is, kan iedereen zelf zien waar het geld naartoe gaat. Maar de echte test is of die inzichten ook leiden tot actie.

Van woorden naar daden

Van Peteghem heeft aangekondigd dat subsidies tijdens de begrotingsonderhandelingen kritisch zullen worden doorgelicht. Subsidies die hun doel voorbijschieten of onvoldoende meerwaarde bieden, kunnen worden geschrapt. Als die belofte wordt waargemaakt, verdient dat erkenning.

Dit moet het begin zijn van een cultuur waarin elke euro belastinggeld dezelfde kritische toets krijgt. Niet alleen in de private sector, maar ook bij overheidsdiensten, vzw’s, internationale organisaties, belangenverenigingen en alle andere begunstigden van publieke middelen. Het openbaar maken van dit register is een eerste stap in de goede richting. Maar de politieke moed om de resultaten ook effectief te gebruiken, zal de echte maatstaf zijn.