Staatsmanschap boven partijpolitiek: waarom economische groei de basis is van sociale zekerheid

05/08/2026 18:25 Door Wim Vander Cruyssen

Socialistische politici als Camille Gutt, Achille Van Acker en Louis Tobback toonden aan dat economische hervormingen noodzakelijk zijn voor een sterke sociale zekerheid. Vandaag moet de socialistische beweging die les opnieuw leren.

In het huidige politieke debat lijkt het soms alsof elke besparing of economische hervorming onverenigbaar is met sociaal beleid. De geschiedenis bewijst echter het tegendeel. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn er verschillende momenten geweest waarop socialistische politici, ondanks de onvermijdelijke inleveringen voor de bevolking en kritiek uit de eigen achterban, toch de moed hadden om moeilijke economische beslissingen te steunen. Dat gebeurde omdat zij begrepen dat zonder een gezonde economie geen sterke sociale zekerheid mogelijk is.

De les van Operatie Gutt: economisch herstel als voorwaarde voor sociale zekerheid

Het eerste grote voorbeeld is de Operatie Gutt van 1944. België kwam uit de oorlog met een ontwrichte economie, een enorme geldhoeveelheid in omloop, een bloeiende zwarte markt en een groot inflatiegevaar. Minister van Financiën Camille Gutt, een liberaal, werkte een drastische monetaire hervorming uit waarbij grote sommen geld tijdelijk werden geblokkeerd en de geldcirculatie fors werd ingeperkt. Elk gezin mocht maar een beperkte hoeveelheid oud geld omwisselen naar nieuwe franken.

Voor vele gezinnen was dat bijzonder ingrijpend. Toch werd deze operatie uitgevoerd door een regering van nationale eenheid waarin ook socialistische ministers zetelden. Zij beseften dat economisch herstel een absolute voorwaarde was om de wederopbouw mogelijk te maken en later een moderne sociale zekerheid uit te bouwen. Zonder de actieve steun van de socialisten was deze historische operatie nooit politiek haalbaar geweest.

Achille Van Acker: de pragmaticus die sociale zekerheid op een gezonde economie baseerde

Ook Achille Van Acker – ‘Achille Charbon’ in de volksmond – stond bekend als de vader van de Belgische sociale zekerheid. Hij was bovenal een pragmaticus. Hij begreep dat sociale bescherming slechts duurzaam kan bestaan wanneer zij wordt gedragen door een productieve economie.

Tijdens de naoorlogse wederopbouw stimuleerde zijn beleid de heropstart van de industrie, de werkgelegenheid, de export en de economische groei. Zijn visie was eenvoudig maar fundamenteel correct: eerst moet welvaart worden gecreëerd, daarna kan ze worden verdeeld. Sociale vooruitgang zonder economische basis is immers een illusie.

De jaren negentig: sanering als voorwaarde voor de euro

Een derde belangrijk hoofdstuk volgde in de jaren negentig. België kampte toen met een overheidsschuld die in 1993 opliep tot ongeveer 135% van het bruto binnenlands product, een van de hoogste schuldgraden ter wereld. Wilde ons land deelnemen aan de Europese Monetaire Unie en later de euro invoeren, dan moest het voldoen aan de strenge Maastrichtcriteria. Dat vereiste een begrotingstekort onder de 3% van het bbp en een geloofwaardig traject van schuldafbouw.

Onder de regeringen van Wilfried Martens en later Jean-Luc Dehaene werden daarom ongeziene saneringen doorgevoerd. Ook de socialisten namen hierin hun verantwoordelijkheid. Louis Tobback, toen een van de meest invloedrijke socialistische politici, verdedigde mee de noodzakelijke begrotingsdiscipline. Er werden uitgaven beperkt, de overheidsfinanciën hervormd en gedurende meerdere jaren werd een uitzonderlijk hoog primair begrotingsoverschot van meer dan 5 à 6% van het bbp gerealiseerd.

Dankzij die gezamenlijke inspanning daalde de overheidsschuld tegen 1998 tot ongeveer 116% van het bbp en voldeed België aan de Maastrichtnormen. Ons land kon daardoor vanaf de start toetreden tot de euro. Dat was het resultaat van politieke moed en verantwoordelijkheidszin.

Frank Vandenbroucke: de hedendaagse vertegenwoordiger van pragmatisch socialisme

Ook vandaag bestaat binnen de socialistische beweging nog steeds een stroming die begrijpt dat een gezonde economie een noodzakelijke voorwaarde voor een sterke sociale zekerheid. Frank Vandenbroucke is daarvan wellicht het duidelijkste voorbeeld. Als econoom weet hij dat economische groei de motor is van onze gezondheidszorg, pensioenen en sociale bescherming.

Tijdens zijn politieke loopbaan verdedigde hij onder meer pensioenhervormingen, een activerend arbeidsmarktbeleid, hervormingen binnen de sociale zekerheid en maatregelen om de overheidsfinanciën op langere termijn houdbaar te maken. Hij beseft dat structurele hervormingen soms onvermijdelijk zijn, ook wanneer ze op korte termijn weerstand oproepen.

Daardoor laat hij zich veel minder meeslepen door populistische slogans die steeds vaker het discours van de PVDA volgen, zoals de platte slogan ‘Tax the Rich’, waarvan iedereen weet dat die extra lasten opnieuw bij de middenklasse terecht zullen komen.

De les voor vandaag: economische groei als basis voor sociale zekerheid

De geschiedenis leert ons een belangrijke les. De grootste socialistische staatsmannen waren niet degenen die het luidst riepen en beloofden steeds meer uit te geven. Het waren degenen die begrepen dat een sterke economie de basis vormt van elke duurzame sociale politiek. Zij durfden verantwoordelijkheid te nemen, ook wanneer dat politiek moeilijk lag.

Vandaag bevindt België zich opnieuw op een economisch kantelpunt. Onze economische groei is de zwakste van de eurozone. Het aantal faillissementen bereikt recordniveaus. De bouwsector kreunt onder een overdaad aan regels. Onze overheidsschuld stijgt en investeerders investeren meer en meer in het buitenland.

In zo’n context kiezen voor nieuwe belastingen op ondernemingen, investeringen of vermogen is een risico voor onze toekomstige welvaart. Vooruit kan vandaag opnieuw geschiedenis schrijven. De partij kan kiezen voor hetzelfde staatsmanschap dat sommige van haar voorgangers hebben getoond: door ondernemingen opnieuw zuurstof te geven zodat zij kunnen investeren, groeien en jobs creëren. Zonder sterke bedrijven is er geen sterke sociale zekerheid. Zonder economische groei valt er uiteindelijk niets meer te verdelen.

Wie vandaag de moed heeft om die waarheid onder ogen te zien, bewijst niet alleen de economie een dienst, maar ook alle mensen die afhankelijk zijn van een betaalbare en duurzame sociale bescherming.