Provincies: een onnodige kostenpost in een overbelaste Belgische overheid

België heeft een ernstig begrotingsprobleem. Burgers en ondernemingen behoren tot de zwaarst belaste van Europa en toch slaagt de overheid er niet in haar financiën structureel op orde te krijgen. Telkens opnieuw wordt gezocht naar nieuwe inkomsten.

Misschien moeten we eindelijk eens beginnen kijken naar de overbodige overheidsstructuren?

Het debat over de provinciegouverneur

Vandaag is er binnen de Vlaamse regering politiek gekibbel over de opvolging van West-Vlaams provinciegouverneur Carl Decaluwë. CD&V wil de post graag behouden, terwijl N-VA en Vooruit vinden dat volgens de klassieke politieke verdeelsleutel Vooruit aan de beurt is.

We discussëren niet over de vraag of deze bestuurslaag nog noodzakelijk is. We discussëren enkel over welke politieke partij de gouverneur mag leveren.

De provincies kunnen verdwijnen

Tijdens de Vlaamse regeringsonderhandelingen van 2024 lag de afschaffing van de provincies daadwerkelijk op tafel. N-VA en Vooruit wilden in die richting gaan, terwijl CD&V zich verzette. Uiteindelijk verdween de afschaffing uit het regeerakkoord en bleven de provincies bestaan.

Kosten en baten

De vijf Vlaamse provincies begroten voor 2025 samen €873 miljoen aan exploitatie-uitgaven. Daarvan gaat:

• €422 miljoen naar personeel
• €236 miljoen naar goederen en diensten
• €199 miljoen naar werkingssubsidies

Provincies voeren nuttige taken uit inzake natuur, waterbeheer, ruimtelijke ordening, onderwijs, economie en recreatie. Maar daarvoor hebben we geen afzonderlijk verkozen politiek bestuursniveau nodig. Die taken kunnen worden verdeeld tussen Vlaanderen, steden en gemeenten of intergemeentelijke samenwerkingsverbanden.

Het Federaal Planbureau heeft in de verkiezingsdoorrekening van 2024 zelfs een concreet scenario doorgerekend waarin de vijf Vlaamse provincies verdwijnen. Zelfs met die voorzichtige uitgangspunten loopt de netto besparing op tot €132 miljoen per jaar in 2029.

Het probleem is veel groter dan de provincies

De provincies zijn bovendien slechts één onderdeel van een veel groter Belgisch probleem. Wij hebben een federale overheid, gemeenschappen, gewesten, provincies, gemeenten, politiezones, hulpverleningszones, intercommunales, agentschappen, autonome overheidsbedrijven en een indrukwekkende verzameling adviesraden, instellingen en samenwerkingsverbanden.

Iedere bijkomende structuur creëert administratie, gebouwen, ICT, boekhouding, communicatie, vergaderingen, rapportering, toezicht en politieke mandaten. Een vergunning, infrastructuurproject of ruimtelijk dossier wordt niet beter omdat vijf verschillende administraties ernaar kijken. De beslissingen worden trager, bevoegdheden onduidelijker en niemand blijkt nog verantwoordelijk.

Een brede hervorming van alle Belgische bestuursstructuren kan één miljard euro structurele efficiëntiewinst per jaar opleveren.

Wat moet er veranderen?

Wanneer een overheid geld tekortkomt, kan ze belastingen verhogen. Ze kan ook onderzoeken of haar eigen structuur nog efficiënt is. België heeft decennialang vooral het eerste gedaan.

1. Schaf de provinciale politieke bestuurslaag af.
2. Draag noodzakelijke provinciale taken over.
3. Verminder het aantal politieke mandaten.
4. Vereenvoudig administraties.
5. Onderzoek intercommunales en agentschappen op overlappingen.
6. Digitaliseer processen en maak voor iedere bevoegdheid één bestuursniveau duidelijk verantwoordelijk.

Dat zou pas vooruitgang betekenen.

Bronnen

• Federaal Planbureau, Doorrekening verkiezingsprogramma’s 2024 en DC2024 – afschaffing vijf Vlaamse provincies: netto besparing oplopend tot €132 miljoen in 2029.
• Belfius Research, Vlaamse provincies – Lokale financiën 2025: €873 miljoen exploitatie-uitgaven, €422 miljoen personeelskosten en €46 per inwoner voor algemeen bestuur.
• VRT NWS, berichtgeving Vlaamse regeringsvorming september 2024: afschaffing provincies haalde het regeerakkoord niet.
• Nieuwsblad, berichtgeving over het behoud van de provincies in 2024 en de opvolging van gouverneur Carl Decaluwë in 2026.