Politieke ethiek in vraag: hoe geloofwaardig is onze leidersklasse nog?

Politiek draait niet alleen om wetten, begrotingen en hervormingen. Minstens even belangrijk is ethiek. Burgers verwachten van hun leiders dat ze zelf het goede voorbeeld geven. Net daar wringt vandaag het schoentje.

België behoort al jaren tot de landen met de hoogste belastingdruk op arbeid ter wereld. Volgens de OESO bedraagt de belastingwig voor een alleenstaande werknemer zonder kinderen ongeveer 52 à 53%. Met andere woorden: meer dan de helft van wat een werkgever aan loonkosten betaalt, verdwijnt naar belastingen en sociale bijdragen.

Tegelijkertijd horen we politici voortdurend pleiten voor nieuwe belastingen, hogere bijdragen, langer werken en besparingen. Dat is een boodschap die steeds moeilijker te verkopen valt wanneer diezelfde politieke klasse zelf over een uitzonderlijk gunstig statuut beschikt.

Gunstige vergoedingen en pensioenen voor politici

Volgens de officiële mandatenaangifte bedroeg de brutovergoeding van minister Frank Vandenbroucke in 2024 ongeveer €279.000 per jaar, of ruim €23.000 bruto per maand. Daarnaast beschikken ministers over diverse vergoedingen die verbonden zijn aan de uitoefening van hun functie.

Ook de pensioenregeling voor politici is aanzienlijk gunstiger dan die van de gemiddelde werknemer of zelfstandige, al zijn daar de voorbije jaren enkele hervormingen in aangebracht.

Mijn kritiek richt zich niet uitsluitend op één minister. Ze gaat over een politieke cultuur die steeds verder afdrijft van de leefwereld van de gewone burger.

De kloof tussen politici en zelfstandigen

Een zelfstandige investeert zijn eigen spaargeld, neemt financiële risico’s, creëert werkgelegenheid en betaalt belastingen, btw en sociale bijdragen. Wanneer het economisch moeilijk gaat, draagt hij zelf de gevolgen.

Bovendien spaart hij vaak nog eens zelf voor een aanvullend pensioen, omdat niemand met zekerheid kan zeggen hoe houdbaar ons pensioenstelsel op lange termijn zal blijven. De vergrijzing, de oplopende overheidsschuld en de blijvende begrotingstekorten zijn immers geen geheim.

Ethische vragen over geloofwaardigheid

Daarom stel ik mij een eenvoudige ethische vraag: kan een politieke klasse geloofwaardig steeds meer offers vragen aan de bevolking wanneer zij zelf grotendeels beschermd blijft tegen de gevolgen van haar eigen beleid?

Royale partijfinanciering

België beschikt over een van de meest uitgebreide systemen van overheidsfinanciering van politieke partijen in Europa. Jaarlijks ontvangen de politieke partijen samen tientallen miljoenen euro’s aan publieke dotaties. Daarbovenop komen nog de middelen voor fracties, studiediensten, kabinetten en allerlei parlementaire ondersteuning.

Belgische partijen beschikken over financiële middelen waar politieke partijen in andere democratieën alleen maar van kunnen dromen.

Tijd voor soberheid en hervormingen

Een overheid die voortdurend besparingen vraagt aan haar burgers, zou de moed moeten hebben eerst naar zichzelf te kijken. Dat betekent:

• Soberder kabinetten;
• Een verdere hervorming van de pensioenregelingen voor politici;
• Meer transparantie over alle vergoedingen;
• Een grondige herziening van de uitzonderlijk royale partijfinanciering.

Leiderschap betekent immers niet alleen beslissingen nemen. Leiderschap betekent vooral het goede voorbeeld geven. Wie solidariteit vraagt, moet die eerst zelf tonen. Wie burgers vraagt langer te werken, meer belastingen te betalen en offers te brengen, moet bereid zijn dezelfde inspanningen van de politieke klasse te verlangen.

Het vertrouwen in de politiek zal pas terugkeren wanneer politici opnieuw dezelfde regels volgen als de burgers die zij vertegenwoordigen. Ethiek begint niet bij wat politici zeggen, maar bij wat zij ook bereid zijn te doen.