Partijen die dictators verheerlijken moeten hun dotaties verliezen

Naar aanleiding van de honderdste geboortedag van Fidel Castro trok PVDA-parlementslid Kim De Witte fier naar Cuba. Hij nam er deel aan de herdenkingen van de voormalige Cubaanse leider en sprak bijzonder lovend over Castro en diens politieke erfenis. Ook PVDA-voorzitter Raoul Hedebouw schreef er een ganse litanie over op zijn Facebookpagina. Castro en zijn communisme als het walhalla voor de wereld.

Dit is politieke bewondering voor een man die Cuba decennialang als autoritair leider van een communistische eenpartijstaat bestuurde. Fidel Castro bouwde Cuba na 1959 uit tot een communistische eenpartijstaat waarin politieke concurrentie, vrije verkiezingen, onafhankelijke media en politieke oppositie onmogelijk werden. Tegenstanders werden opgesloten, verbannen en in de eerste jaren na de revolutie ook geëxecuteerd.

Een land van propaganda en verval

Mensenrechtenorganisaties documenteren tot vandaag willekeurige arrestaties, intimidatie van critici en gevangenzetting van politieke tegenstanders. Wie Cuba wil verheerlijken, zou daarom misschien eerst eens naar Cuba moeten gaan en dan niet alleen naar congressen, officiële ontvangsten en revolutionaire monumenten.

Cuba is economisch een ramp. Ik raad iedere fan van het Cubaanse model aan om ter plaatse te gaan kijken. Loop door Havana en kijk naar de woningen, staatswinkels en infrastructuur. In staatswinkels kan je moderne Chinese producten aantreffen die voor gewone Cubanen onbereikbaar zijn. Gebouwen die bij ons wegens ernstige gebreken onbewoonbaar zouden worden verklaard, worden er nog altijd gebruikt en bewoond. De aftakeling van een aanzienlijk deel van het gebouwenbestand is overal zichtbaar.

Na meer dan zestig jaar revolutie kan men moeilijk blijven beweren dat iedere tekortkoming uitsluitend het gevolg is van buitenlandse tegenwerking. De centraal geleide communistische economie loopt bovendien al decennialang vast in tekorten, inefficiëntie en een chronisch gebrek aan investeringen. Wie door Cuba reist, ziet hoe diep dat probleem in het dagelijkse leven is doorgedrongen. Zelfs elementaire dienstverlening wordt gehinderd door stroomonderbrekingen, slechte infrastructuur en bureaucratische inefficiëntie. Idem bij hun zo geliefde gezondheidszorg. In Cubaanse ziekenhuizen stap je minstens 50 jaar terug in de tijd. Bij enkele druppels regenval mogen de ambtenaren naar huis en worden musea gesloten. Het contrast tussen de revolutionaire propaganda en de dagelijkse werkelijkheid is hallucinant.

Economische cijfers spreken boekdelen

De economische cijfers bevestigen dat probleem. Volgens cijfers die de Cubaanse minister van Economie zelf bekendmaakte, was de economie tegen 2025 ongeveer 10 procent gekrompen tegenover 2019. Landbouw, veeteelt en mijnbouw waren over vijf jaar met meer dan 53 procent teruggevallen en de industrie met ongeveer 23 procent. Cuba kampt met tekorten aan voedsel, brandstof en geneesmiddelen en met langdurige stroomonderbrekingen.

Vandaag bevindt Cuba zich in een van de zwaarste economische crisissen uit zijn recente geschiedenis. Stroomonderbrekingen kunnen vele uren duren. Voedselproductie, vervoer en toerisme worden erdoor getroffen. De Cubaanse regering heeft ondertussen zelf tientallen marktgerichte hervormingen aangekondigd die meer ruimte moeten creëren voor particuliere ondernemingen en buitenlandse investeringen.

Dat is misschien wel de grootste ironie van de erfenis van Castro: de communistische economie moet vandaag gedeeltelijk worden gered door opnieuw meer marktwerking toe te laten.

De mythe van Che Guevara

En dan zijn er de revolutionaire symbolen. In Santa Clara bevindt zich het mausoleum en museum van Che Guevara, waar persoonlijke voorwerpen en materiaal uit zijn revolutionaire verleden worden tentoongesteld. Guevara wordt internationaal nog altijd voorgesteld als een romantische vrijheidsstrijder. Daarbij wordt vergeten dat hij een overtuigd revolutionair communist was, gewapende revolutie verdedigde en een rol speelde in het communistische rechtssysteem na 1959.

De menselijke kostprijs van het communisme

Algemeen wordt gesteld dat het communisme wereldwijd ongeveer 100 miljoen slachtoffers heeft gemaakt. Dat cijfer werd bekend door The Black Book of Communism, dat tot ongeveer 94 miljoen slachtoffers kwam. De Sovjet-Unie onder Stalin, China onder Mao, Cambodja onder de Rode Khmer en andere communistische regimes waren verantwoordelijk voor massale politieke repressie, deportaties, kampen, executies en catastrofale beleidsbeslissingen waarbij tientallen miljoenen mensen omkwamen.

Of een historicus uiteindelijk op 60, 80 of 100 miljoen slachtoffers uitkomt, verandert niets aan de essentie: de menselijke kostprijs van de communistische dictaturen van de twintigste eeuw was gigantisch.

Waarom verdient verheerlijking van dictators geen sanctie?

Daarom is het onbegrijpelijk dat een parlementslid en een partijvoorzitter van een partij die deelnemen aan onze democratische instellingen een figuur als Fidel Castro zo nadrukkelijk verheerlijken.

Stel u het omgekeerde eens voor. Een Belgisch parlementslid reist naar een buitenlandse bijeenkomst ter ere van de extreemrechtse dictator Franco, somt diens verwezenlijkingen op en eindigt vervolgens met een enthousiaste slogan “Viva Franco” ter ere van die leider. De verontwaardiging zou gigantisch zijn.

Partijen die publiekelijk dictators verheerlijken zouden hun dotaties moeten verliezen.

Waarom zouden we bij communistische dictators andere maatstaven hanteren?

Men kan de sociale verwezenlijkingen van Cuba erkennen. Men kan het Amerikaanse embargo bekritiseren. Men kan erkennen dat het prerevolutionaire Cuba van Batista eveneens een corrupte dictatuur was.

Wie Fidel Castro verheerlijkt, moet ook spreken over de politieke gevangenen.

Wie over gratis onderwijs spreekt, moet ook spreken over het ontbreken van politieke vrijheid.

Wie de Cubaanse gezondheidszorg bewondert, moet ook vertellen over de honderdduizenden Cubanen die de voorbije jaren hun land verlieten.

Wie de economische problemen uitsluitend aan Amerikaanse sancties toeschrijft, moet ook uitleggen waarom de Cubaanse regering zelf steeds meer marktwerking, particulier ondernemerschap en buitenlandse investeringen probeert toe te laten.

Democratie moet consequent zijn. Extreemrechts autoritarisme verdient onze kritiek. Religieus fundamentalisme verdient onze kritiek. Maar communistische dictaturen verdienen exact dezelfde kritische maatstaf.

Geen enkele politieke gevangene wordt minder gevangen omdat zijn bewakers zich communistisch noemen. Geen enkele dictatuur wordt een democratie omdat haar leiders gratis onderwijs aanbieden.

“Viva Fidel” is voor een Belgisch parlementslid daarom geen onschuldige nostalgische slogan. Het is een politieke uitspraak. Wie vanuit een democratisch parlement een dictator verheerlijkt, mag daarover bijzonder kritische vragen over krijgen.

Bronnen

• Reuters, berichtgeving 2025-2026 over de Cubaanse economische crisis, economische krimp en economische hervormingen;
• Human Rights Watch, World Report 2026: Cuba;
• Amnesty International, rapportering over mensenrechten en politieke repressie in Cuba;
• Freedom House, Freedom in the World: Cuba;
• Stéphane Courtois e.a., The Black Book of Communism;
• Encyclopaedia Britannica, historische achtergrond over Fidel Castro, Che Guevara en de Cubaanse Revolutie.