Macht en wijsheid: waarom onze democratie meer bekwaamheid nodig heeft

Hoe zorgen we dat politieke macht terechtkomt bij mensen die er verstandig mee omgaan?

De oude wijsheid

Plato, Aristoteles en Confucius al meer dan tweeduizend jaar benadrukten het belang van bekwaamheid en wijsheid. Zoals Plato schreef:

“Zolang politieke macht en wijsheid niet in dezelfde personen verenigd zijn, zullen staten niet van hun kwalen verlost worden.”

De moderne democratie

In onze huidige systemen is verkiesbaarheid niet gelijk aan bekwaamheid. Populistische figuren kunnen de macht grijpen zonder ervaring of kennis. Dit leidt tot kortetermijnwinsten en lange termijn schade.

Voorbeelden:

• Verkoop Engie door de regering Verhofstadt – gevolgschade miljarden euro’s.
• Overheidsgebouwen die niet efficiënt worden beheerd.

De noodzaak van evaluatie

De OECD merkt op dat beleidsevaluatie in België te beperkt is. Een evaluatiecultuur moet vanaf het begin ingebouwd worden. We moeten duidelijke, meetbare doelstellingen vastleggen:

1. Ontwikkeling van de overheidsschuld.
2. Structureel begrotingstekort.
3. Investeringen en productiviteit.
4. Onderwijsresultaten.
5. Administratieve vereenvoudiging.
6. Infrastructuurprojecten binnen budget en termijn.

Beloning en verantwoordelijkheid

Een minister zou een basisloon kunnen ontvangen, aangevuld met bonussen bij het behalen van doelstellingen. Wie slecht presteert, blijft bij het basisloon. Dit zou de politieke cultuur veranderen.

Het Agusta-Dassaultschandaal toont hoe licht veroordeld politiek kan worden. Er moet een systeem zijn waarin machthebbers daadwerkelijk rekenschap moeten afleggen.

Een betere democratie

We moeten instellingen bouwen die verstandig bestuur aanmoedigen, resultaten meten en fouten corrigeren. De kwaliteit van onze democratie wordt niet alleen bepaald door wie we verkiezen, maar ook door hoe we onze leiders belonen.

Bronnen

• Plato, Politeia (De Staat), V, 473c-d.
• Aristoteles, Politica.
• Confucius, Analecten, 13.2.
• Joseph de Maistre, brief uit 1811, « Toute nation a le gouvernement qu’elle mérite. »
• OECD, Improving Decision Making through Policy Evaluation in Belgium.
• OECD, Building Capacity for Evidence-Informed Policymaking in Belgium, 2025.
• OECD, Policy Coherence Scan of Belgium, 2025.
• Hof van Cassatie, Agusta-Dassault, arrest van 23 december 1998.
• Europees Hof voor de Rechten van de Mens, Claes and Others v. Belgium, 2 juni 2005.
• Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, Begroting der Dotaties 2025 en Wet van 9 januari 2026 betreffende de bevriezing van de partijfinanciering 2025-2029.