Is er nog toekomst voor een liberale partij in Vlaanderen?

Ooit was de VLD een politieke partij met 25% van de stemmen, die het beleid van dit land bepaalde. Vandaag vecht haar opvolger Anders voor politieke overleving.

Het begon nochtans veelbelovend. In de jaren tachtig verscheen Guy Verhofstadt als de liberale “wonderboy”. Met zijn Burgermanifesten beloofde hij een grondige hervorming van de Belgische politiek: een minder verstikkende overheid, meer verantwoordelijkheid voor de burger, lagere belastingen, efficiëntere instellingen en een breuk met de traditionele politieke cultuur. Het was een aantrekkelijk verhaal.

De VLD heeft zichzelf kapot geregeerd

Toen Verhofstadt in 1999 premier werd, begon een lange periode waarin de Vlaamse liberalen bijna onafgebroken regeringsverantwoordelijkheid droegen. Compromis na compromis verwaterde het oorspronkelijke liberale profiel.

Dat is de fundamentele verklaring voor de neergang van de partij. Wie gedurende decennia mee bestuurt, kan moeilijk beweren dat de omvang van de overheid, de belastingdruk, de bureaucratie en de ontspoorde uitgaven uitsluitend de schuld van anderen zijn.

Na een kwarteeuw regeringsdeelname wist niemand nog waarvoor Open VLD precies stond.

De rekening kwam op 9 juni 2024. Bij de Vlaamse verkiezingen behaalde Open VLD nog amper 8,33 procent en 9 zetels. Bij de federale verkiezingen behaalde de partij 380.659 stemmen, goed voor slechts 5,45 procent van alle Belgische stemmen en 7 Kamerzetels. Het was een existentiële crisis.

En daarna werd het niet beter

Na de verkiezingsnederlaag nam het volledige partijbestuur ontslag. Binnen de partij werd openlijk gesproken over strategische fouten en over het verlies van het liberale profiel.

Eva De Bleeker kreeg vervolgens de ondankbare opdracht de partij opnieuw op te bouwen. Maar de electorale heropleving kwam er niet. In De Stemming 2025 zakte Open VLD bij de kiesintenties tot 5,3 procent, tegenover 8,7 procent bij de federale verkiezingen van 2024. In andere peilingen flirtte de partij zelfs met de kiesdrempel. Uiteindelijk nam De Bleeker in augustus 2025, na nauwelijks een jaar voorzitterschap, ontslag.

Maurits Vande Reyde, een van de uitgesproken economisch-liberale stemmen binnen de partij, stapte in april 2025 op. Hij vond dat Open VLD onvoldoende koos voor minder overheid. Vervolgens richtte hij Project Durf op, met als centrale boodschap meer welvaart door minder overheid. De beweging heeft ondertussen al duizenden volgers.

Open VLD werd Anders

In oktober 2025 werd Frédéric De Gucht met ruim 90 procent verkozen tot voorzitter. In januari 2026 verdween de naam Open VLD. De partij heet voortaan Anders.

Een nieuwe naam kan nuttig zijn. Maar een merknaam veranderen is natuurlijk veel gemakkelijker dan het vertrouwen van honderdduizenden voormalige kiezers terugwinnen.

En nauwelijks is de nieuwe partij begonnen of er ontstaat opnieuw interne onrust. Egbert Lachaert, voormalig partijvoorzitter en Vlaams fractieleider, kondigde deze week aan dat hij het fractievoorzitterschap wil neerleggen. Voor een partij die vooral rust, geloofwaardigheid en een duidelijke identiteit nodig heeft, is dat bijzonder ongelukkig.

Het liberale gedachtegoed werd intussen door N-VA ingenomen

Het grootste probleem voor Anders is N-VA. Een belangrijk deel van het economisch-liberale gedachtegoed – lagere belastingen, meer responsabilisering, ondernemerschap, beperking van overheidsuitgaven en kritiek op een te omvangrijke overheid – werd de voorbije jaren gedeeltelijk door N-VA ingepalmd.

N-VA staat nu bovendien aan het hoofd van de federale regering. En precies daar ligt een cruciaal politiek kantelpunt. Premier Bart De Wever moet de Belgische overheidsfinanciën saneren. De regering zoekt miljarden om de begroting opnieuw onder controle te krijgen. Dat wordt de belangrijkste politieke test voor N-VA van deze legislatuur: gaat men besparen of nog meer belasten?

Gaat N-VA hetzelfde pad op als VLD?

Want ook voor N-VA bestaat het gevaar dat regeringsdeelname dezelfde neergang teweegbrengt als bij VLD. Eerst belooft men verandering. Daarna komt men aan de macht. Vervolgens volgen de compromissen en worden belastingen die men vroeger bekritiseerde noodzakelijk, blijven overbodige structuren bestaan en blijken echte besparingen bijzonder moeilijk.

Indien N-VA erin slaagt de overheidsuitgaven daadwerkelijk te beheersen, de begroting structureel te verbeteren, de belastingdruk niet verder te verhogen en tegelijkertijd economische groei te stimuleren, dan wordt de politieke ruimte voor Anders bijzonder klein. Maar als N-VA kiest voor hogere belastingen, nieuwe inkomsten en onvoldoende structurele besparingen, verandert het politieke landschap opnieuw. Dan ontstaat rechts van het centrum opnieuw ruimte voor een uitgesproken liberale beweging.

Economisch liberalisme heeft een toekomst

In een land met een bijzonder hoge belastingdruk, een enorme overheidssector, complexe regelgeving en een structureel begrotingstekort heeft een economische liberale beweging steeds een bestaansreden. De vraag is alleen wie die ruimte zal invullen.

Anders probeert ondertussen een duidelijker economisch-liberaal profiel neer te zetten. Frédéric De Gucht lanceerde een besparingsplan van 17 miljard euro en spreekt over minder staat, minder regels en meer vertrouwen. Maar voor Anders gaat het om geloofwaardigheid. En daar speelt ook de persoon van de voorzitter mee. Frédéric De Gucht presenteert zichzelf als ondernemer en buitenstaander die de partij wil vernieuwen. Maar tegelijk draagt hij de familienaam “De Gucht”. Voor een partij die een radicale breuk met haar verleden wil symboliseren, blijft dat een merkwaardige paradox.

De komende jaren worden daarom bijzonder interessant. Als de regering-De Wever erin slaagt werkelijk te hervormen en de overheidsfinanciën structureel gezonder te maken zonder extra lasten, ziet de toekomst voor Anders er slecht uit. Maar wanneer N-VA dezelfde weg inslaat als de vroegere VLD met veel compromissen en extra belastingen, dan kan de geschiedenis zich verrassend snel keren.

VLD heeft zichzelf kapot geregeerd. De grote vraag is of N-VA uit die geschiedenis heeft geleerd.

Bronnen

• FOD Binnenlandse Zaken – officiële verkiezingsresultaten 9 juni 2024
• Vlaams Parlement – verkiezingsresultaten 2024
• VRT NWS – berichtgeving over Open VLD/Anders, verkiezingsnederlaag en partijvernieuwing
• De Stemming 2025 (VRT NWS/De Standaard)
• De Standaard – berichtgeving over Maurits Vande Reyde en Project Durf
• Anders – liberaal besparingsplan
• Nieuwsblad/BRUZZ – voorzittersverkiezing Frédéric De Gucht
• 21News – ontslag Egbert Lachaert als fractieleider