Het Belgisch wonder: economische motor draait ondanks 200 miljard verlies door politiek wanbeleid

België wordt vaak omschreven als een politiek wonder. Een land dat ondanks zijn complexiteit blijft draaien, ondanks communautaire spanningen, begrotingstekorten en een overheidstructuur die door buitenstaanders nauwelijks te begrijpen valt.

Maar België is geen economisch wonder door goed politiek bestuur, maar ondanks jarenlang wanbeleid.

Sinds het begin van dit millennium heeft de Belgische overheid volgens een realistische schatting 130 tot 200 miljard euro verspild. Dat geld had kunnen gaan naar lagere belastingen, economische innovatie, betere gezondheidszorg en schuldafbouw.

Waar ging dat geld naartoe?

Hieronder een overzicht van de grootste verspillingen:

• Electrabel / Suez / Engie: verlies ongeveer 25 miljard euro
  België liet zijn strategische energie-infrastructuur grotendeels in buitenlandse handen terechtkomen. De winsten van Electrabel vloeiden decennialang richting Frankrijk via Suez en later Engie. Indien men uitgaat van gemiddeld ongeveer 1 miljard euro per jaar aan winsten en dividenden die het land verlieten sinds 2000, spreken we over een bedrag van ongeveer 25 miljard euro.
• Sell-and-lease-back van overheidsgebouwen: ongeveer 2,5 miljard euro
  Onder opeenvolgende regeringen werden overheidsgebouwen verkocht om korte termijnbudgetten op te smukken, waarna dezelfde gebouwen duur werden teruggehuurd. Alleen al de Financietoren wordt geraamd op een uiteindelijke kostprijs van meer dan 2 miljard euro. Klassiek symptoom van korte termijnpolitiek: vandaag applaus, morgen de factuur.
• Verkoop van Belgische goudreserves: ongeveer 33 miljard euro opportuniteitsverlies
  België verkocht eind jaren negentig en begin jaren 2000 een groot deel van zijn goudvoorraad tegen prijzen die achteraf historisch laag bleken. Vandaag vertegenwoordigt dezelfde voorraad een gigantische meerwaarde. Rekent men het verschil met actuele goudprijzen, dan loopt het verlies op tot ongeveer 30 tot 35 miljard euro.
• Senaat en overtollige provincies: ongeveer 5 miljard euro
  België sleept bestuursniveaus mee waarvan iedereen zich afvraagt wat hun concrete meerwaarde nog is. Een Senaat zonder wezenlijke macht en provincies met overlappende bevoegdheden zorgen voor structurele overhead. Sinds 2000 bedraagt die kost ruw geschat ongeveer 5 miljard euro.
• Overmatige partijfinanciering: ongeveer 1 miljard euro
  Politieke partijen ontvangen jaarlijks ca. 100 miljoen euro belastinggeld. Dat is extreem hoog. Wanneer men ervan uitgaat dat minstens de helft van deze financiering bovenmatig is, komt men sinds 2000 uit op een verlies van ca. 1 miljard euro.
• Slecht gerichte subsidies: ongeveer 60 miljard euro
  België geeft enorme bedragen uit aan steunmaatregelen en subsidies. Niet alle subsidies zijn slecht. Verschillende studies wijzen erop dat miljarden subsidies inefficiënt werden beheerd en schatten de verliezen sinds 2000 tussen 60 en 120 miljard euro.
• Consultants, studies en externe contracten zonder controle: ongeveer 0,5 tot 3 miljard euro
  Overheden besteden steeds meer opdrachten uit aan consultants en externe adviesbureaus. Meestal tegen veel te hoge tarieven, zonder transparante evaluatie van de return on investment. Zelfs een voorzichtige inschatting leidt tot miljarden euro’s verspilling.

De echte oorzaak: een overheid bestuurd door carrièrepolitici

Het grote probleem van dit land is niet alleen de verspilling. Het probleem is het systeem dat die verspilling mogelijk maakt.

België wordt bestuurd door wereldvreemde carrièrepolitici in plaats van door mensen met bewezen managementervaring, economische expertise of praktijkervaring in de private sector. Slechts 5% van onze ministers heeft ooit in de private sector gewerkt.

Geen enkele bedrijfsleider of manager zou ooit een organisatiestructuur ontwerpen met zes regeringen, tientallen ministers, overlappende bevoegdheden en een gebrek aan hiërarchische verantwoordelijkheid. Geen enkele CEO zou een onderneming laten functioneren waarbij een regionale afdeling jarenlang ontspoort zonder dat de centrale leiding mag ingrijpen. Toch is dat exact hoe België georganiseerd is. Brussel en Wallonië kunnen jarenlang budgettair ontsporen zonder dat de federale overheid kan ingrijpen. Waanzinnig is dat.

Daarnaast ontbreekt in België elk principe van ‘loon naar werken’ of verantwoordelijkheid. Ministers die desastreuze resultaten neerzetten, worden zelden gesanctioneerd. Politieke mislukkingen worden vaak beloond met nieuwe mandaten of internationale functies. Korte termijnpolitiek leidt dan tot irrationele beslissingen zoals de verkoop van patrimonium of goudreserves om begrotingen tijdelijk op te poetsen. Men schuift de factuur systematisch door naar toekomstige generaties.

Men krijgt wat men vergoedt. En in België wordt onkunde en wanbeleid rijkelijk beloond.

De tragiek is dat politici die wél proberen orde op zaken te stellen, besparen of structurele hervormingen durven voorstellen, publiek worden afgemaakt of electoraal afgestraft. Dat creëert een pervers systeem waarin politieke overleving belangrijker wordt dan goed bestuur.

Dat is uiteindelijk de kern van het Belgisch wonder. Niet dat het systeem goed werkt, maar dat ondanks het jarenlang wanbeleid de economie nog niet volledig ontspoord is.

Bronnen

• Jaarverslagen en dividendinformatie Electrabel / Suez / Engie
• Federale gegevens rond verkoop en terughuur van overheidsgebouwen, o.a. Financietoren
• Nationale Bank van België en parlementaire documenten over verkoop van Belgische goudreserves
• Belgische begrotingsgegevens inzake Senaat, provincies en partijfinanciering
• Nationale Bank van België en begrotingsrapporten inzake subsidies en bedrijfssteun
• Parlementaire vragen, auditrapporten en mediaberichtgeving over consultancy-uitgaven van de federale overheid