De Wet van Parkinson: waarom semi-overheidsbedrijven steeds vastlopen

Sabena was ooit de parel van de Belgische luchtvaart. Wie met Sabena vloog, vloog met een maatschappij die wereldwijd een uitstekende reputatie genoot op het vlak van service, veiligheid en professionaliteit. De kwaliteit van het personeel stond nooit ter discussie. Toch ging Sabena in 2001 failliet.

Achteraf werden talloze oorzaken genoemd: de mislukte samenwerking met Swissair, zware concurrentie, strategische fouten. Maar één element keerde telkens terug: een logge, gepolitiseerde managementstructuur. Bij het faillissement telde Sabena maar liefst 34 directeurs. Terwijl duizenden werknemers elke dag de vliegtuigen operationeel hielden, groeide er een waterhoofd aan politiek benoemde directeurs. De onderneming werd inefficiënt bestuurd, kende jarenlang verliezen en werd uiteindelijk ten grave gedragen.

Men zou verwachten dat politiek België daar lessen uit getrokken heeft. Niet dus.

NMBS: 661 directieleden voor 17.000 werknemers

Bij de NMBS stelde men eind 2022 volgens de eigen jaarverslagen maar liefst 661 ‘directieleden’ tewerk. De spoorwegmaatschappij benadrukt dat dit een ruime categorie is die ook bepaalde kaderfuncties en directeurs van dochterondernemingen omvat. Maar zelfs met die nuance blijft de vraag legitiem hoeveel managementlagen een organisatie met ongeveer 17.000 werknemers werkelijk nodig heeft.

bpost: van 127,8 miljoen winst naar 51 miljoen

Ook bpost beschikt naast een directiecomité over een uitgebreide managementstructuur. Het exacte aantal directeurs wordt niet publiek bekendgemaakt, maar op basis van de organisatiestructuur mag worden aangenomen dat het om meer dan honderd directiefuncties gaat. Tegelijk zakte de nettowinst in 2025 van 127,8 miljoen euro naar amper 51 miljoen euro.

Parkinson’s Law: bureaucratie die zichzelf voedt

Organisatiekundigen spreken al decennia over de gevaren van dergelijke bureaucratische groei. Elke extra managementlaag creëert nieuwe rapporteringslijnen, bijkomende vergaderingen, meer interne nota’s, langere beslissingsprocedures en extra coördinatiekosten. Het gevolg is dat steeds meer mensen elkaar controleren, bezighouden en werk geven, in plaats van dat zij een meerwaarde creëren voor de klant.

De econoom Cyril Northcote Parkinson beschreef dit fenomeen al in de jaren vijftig in zijn beroemde ‘Parkinson’s Law’: bureaucratie heeft de neiging zichzelf voortdurend uit te breiden, onafhankelijk van de hoeveelheid werkelijk werk. De vraag is dus hoeveel goede managers een organisatie maximaal nodig heeft.

Efficiëntie in de privésector versus semi-overheidsbedrijven

In de privésector wordt die vraag elke dag door de markt beantwoord. Ondernemingen die te veel overhead creëren, zien hun marges verdwijnen. Aandeelhouders grijpen in. Directies worden afgeslankt. Structuren worden vereenvoudigd.

Bij semi-overheidsbedrijven werkt dat mechanisme veel minder. Verliezen worden opgevangen door extra belastingen, hogere tarieven of bijkomende overheidsondersteuning. Daardoor verdwijnt de natuurlijke druk om efficiënter te werken. Grote organisaties hebben nood aan leiding, expertise en controle. Maar wanneer het aantal managementfuncties sneller groeit dan de operationele efficiëntie, mag men kritische vragen stellen.

België kan zich geen verspilling meer permitteren

België kampt vandaag met een overheidsschuld van meer dan 120% van het bbp en behoort tot de landen met de hoogste belastingdruk van Europa. Juist in zo’n context zou elke publieke organisatie zich permanent moeten afvragen hoe zij eenvoudiger, sneller en goedkoper kan werken. De politiek moet eindelijk de les trekken uit Sabena. Alle organisaties bezwijken onder het gewicht van te veel bestuurslagen.

Bronnen

• Jaarverslagen NMBS 2025;
• NMBS-resultaten 2025;
• Jaarverslag OVAM 2025;
• Publieke corporate governance-documenten van bpost;
• Publieke berichtgeving over de managementstructuur van de NMBS.