De politiek van dit land is ziek. Zeer ziek

13/08/2026 12:43 Door Wim Vander Cruyssen

Twee burgemeesters en vijftien schepenen combineren hun politieke mandaat met een ziekte-uitkering. Minstens één miljard kan bespaard worden op schijnzieken, maar de overheid controleert te weinig. België betaalt jaarlijks meer dan 10 miljard euro aan invaliditeitsuitkeringen, terwijl het aantal psychische aandoeningen explodeert. Tijd voor hervorming: meer controles, activering en vereenvoudiging.

De politiek van dit land is ziek. Zeer ziek.

Twee burgemeesters en vijftien schepenen combineren hun politieke mandaat met een ziekte-uitkering. Dat is niet alleen moreel onverdedigbaar, het is ook een symptoom van een systeem dat te weinig controleert en te veel uitzonderingen toelaat. Een sociale zekerheid die niet alleen beschermt, maar ook misbruik bestraft, is essentieel om betaalbaar te blijven.

Meer dan 500.000 langdurig zieken en een rekening van meer dan 10 miljard euro

Eind 2025 ontvingen meer dan 576.000 werknemers, werklozen en zelfstandigen een invaliditeitsuitkering omdat ze langer dan één jaar arbeidsongeschikt waren. Dat is een stijging van 17,9 procent bij werknemers en werklozen en zelfs 32,2 procent bij zelfstandigen sinds 2021. Alleen al aan deze uitkeringen betaalde het RIZIV in 2025 bijna 10 miljard euro voor werknemers en werklozen, en bijna 667 miljoen euro voor zelfstandigen. Samen goed voor bijna 10,64 miljard euro per jaar – of bijna 29 miljoen euro per dag.

Maar die 10,64 miljard euro is nog maar het topje van de ijsberg. Die som bevat niet:

de uitkeringen voor ziekte tijdens het eerste jaar;
het gewaarborgde loon dat werkgevers aanvankelijk betalen;
de aparte ziektepensioenen van statutaire ambtenaren;
de extra gezondheidszorg die ziekte veroorzaakt;
de economische productie die verloren gaat wanneer honderdduizenden mensen niet werken.

Volgens het Federaal Planbureau bedroegen de totale gezondheids- en arbeidsgerelateerde kosten in 2017 al ongeveer 22 miljard euro per jaar. Voka schatte de kost van ziekte-uitval in 2025 zelfs op 12 miljard euro. Beide cijfers tonen aan dat de maatschappelijke factuur veel hoger ligt dan de uitkeringsfactuur alleen.

Psychische aandoeningen exploderen: een kwart van de langdurig zieken zit thuis door depressie of burn-out

De cijfers over psychische aandoeningen zijn ronduit alarmerend. Eind 2024 was 38,2 procent van alle langdurig arbeidsongeschikten ziek wegens een psychische of gedragsstoornis. Bijna een kwart van alle langdurig zieken zat thuis door depressie of burn-out. Alleen die twee diagnoses kostten de uitkeringsverzekering in 2024 al meer dan 2,5 miljard euro. Sinds 2019 is die factuur met 78 procent gestegen.

Hercontroles bewijzen dat veel erkenningen te ruim zijn

Hoeveel van deze mensen ontvangen een arbeidsongeschiktheidsuitkering terwijl ze toch kunnen werken? Er bestaat geen betrouwbare studie die dat exact kan bepalen, maar recente controlegegevens zijn wel veelzeggend. In 2024 organiseerde het RIZIV thematische controles op oude invaliditeitsdossiers. Bij 56,4 procent van de gecontroleerde dossiers werd de erkenningsduur ingekort en bij 35,7 procent zelfs een einde gesteld aan de invaliditeit.

Dat bewijst dat hercontrole zin heeft. Wanneer men gericht opnieuw kijkt naar oude dossiers, blijkt dat een aanzienlijk aantal mensen niet tot aan de pensioenleeftijd ziek hoeft te blijven. Bij een schatting van slechts 10 procent schijnzieken kan de besparing oplopen tot meer dan één miljard euro per jaar.

De overheid moet het goede voorbeeld geven – en dat doet ze niet

Het is opmerkelijk dat 17 burgemeesters en schepenen een politiek mandaat combineren met een ziekte-uitkering. Hoe kunnen zij een gemeente besturen als ze zelf te ziek zijn om te werken? De overheid moet onderzoeken welke beroepscapaciteit deze personen nog bezitten en waar nodig ingrijpen.

België heeft decennialang een systeem opgebouwd met sociale statuten, overgangsregelingen, ambtenarenstelsels en uitzonderingen. Het resultaat is een ondoorzichtig systeem zonder voldoende controle. Ondertussen betaalt de werkende bevolking de rekening. De werknemer ziet de helft van zijn loonkost verdwijnen in belastingen en bijdragen. De zelfstandige betaalt sociale bijdragen ongeacht of zijn maand goed of slecht was. Ondernemingen worden geconfronteerd met torenhoge arbeidskosten. Tegelijk zoekt de federale regering miljarden om de begroting dicht te rijden.

De therapie: controle, activering en hervorming

Wie ernstig ziek is, verdient bescherming en rust. Wie gedeeltelijk kan werken, moet geholpen worden om gedeeltelijk terug te keren. Wie opnieuw volledig kan werken, moet participeren. En wie bewust fraudeert, moet uit het systeem worden verwijderd en onterecht ontvangen bedragen terugbetalen.

Daarom moeten er veel meer periodieke evaluaties komen, met onafhankelijke artsen en een sterkere koppeling tussen huisarts, adviserend arts, arbeidsarts en werkgever. Niet alleen de diagnose moet centraal staan, maar ook de vraag: wat kan deze persoon nog wél?

Het RIZIV toont inmiddels dat een strikter opvolgingsbeleid effect heeft. Tussen 2024 en 2025 daalde het aantal mensen in het eerste jaar arbeidsongeschiktheid met 1,68 procent. Bij de langdurig zieken bedroeg de stijging 4,5 procent, maar wanneer het effect van de verhoogde wettelijke pensioenleeftijd wordt weggefilterd, blijft volgens het RIZIV nog ongeveer 1,6 procent groei over.

Controle en begeleiding werken dus. Het zou daarom interessant zijn wanneer de overheid jaarlijks één transparant verslag publiceert met:

het totale aantal zieken;
de totale kostprijs;
het aantal medische hercontroles;
het aantal beëindigde erkenningen;
het aantal gedeeltelijke werkhervattingen;
de opgespoorde fraude;
de teruggevorderde bedragen;
de resultaten per leeftijdsgroep en ziektecategorie.

Alleen zo kunnen we een systeem van meer dan tien miljard euro per jaar beter controleerbaar maken.

Bronnen

RIZIV, Statistieken over invaliditeitsuitkeringen 2025 en detailtabellen werknemers/werklozen en zelfstandigen, mei 2026;
RIZIV, Arbeidsongeschiktheid in 2024: depressie en burn-out;
RIZIV, Definitieve resultaten thematische controles 2024;
RIZIV, Dienst voor Administratieve Controle, gegevens inzake sociale fraude;
Federaal Planbureau, Aanvullende indicatoren naast het bbp;
Nationale Bank van België, jaarverslagen over arbeidsmarkt en langdurige ziekte;
Voka, analyse ziekte-uitval 2025;
recente berichtgeving over 17 lokale mandatarissen die een politiek mandaat combineren met het oude ziektepensioen.

De percentages 1%, 2%, 5% en 10% in dit opiniestuk zijn uitsluitend rekenkundige scenario’s om de mogelijke financiële orde van grootte te illustreren en zijn geen ramingen van het werkelijke aandeel fraudeurs of ‘schijnzieken’.