De Griekse tragedie van Bart De Wever

Bart De Wever ziet zichzelf graag als een Romein. Een stoïcijn die de blik op de horizon houdt. Een leider die handelt. In zijn recente interview getuigt hij van discipline, plichtsbesef en een bijna Spartaanse levenshouding. Hij drinkt geen alcohol meer, voelt naar eigen zeggen geen stress en beschouwt politiek als een roeping waarvoor alles moet wijken.

En toch doet zijn premierschap mij veel minder denken aan de Romeinse Republiek dan aan een Griekse tragedie.

Want zoals de helden uit de tragedies van Sophocles en Aeschylus beschikt De Wever over intelligentie, kennis en doorzettingsvermogen. Hij ziet de afgrond, benoemt de problemen en beseft perfect hoe ernstig de toestand is. Hij vergelijkt de begroting zelfs met de mythe van Sisyfus: telkens wanneer de rots bijna boven is, rolt ze opnieuw naar beneden. Hij vraagt zich openlijk af of het tij nog zal keren en geeft toe dat die onzekerheid hem soms zwaarmoedig maakt.

Dat zijn opmerkelijk eerlijke uitspraken van een eerste minister.

De paradox van de machteloze hervormer

Een premier wordt niet alleen beoordeeld op zijn analyse van de problemen, maar vooral op zijn vermogen ze op te lossen. En daar wringt het schoentje.

De cijfers zijn onverbiddelijk. Volgens de prognoses stijgt het Belgische begrotingstekort van 4,4% van het bbp in 2024 naar 5,2% in 2025 en 5,3% in 2026. De economische groei vertraagt van 1,1% naar amper 0,6%. De overheidsuitgaven lopen verder op van 53,5% naar bijna 56% van het bbp, terwijl de overheidsschuld stijgt van 103,9% naar ongeveer 111% van het bbp.

Dat zijn geen cijfers van een land dat opnieuw op de rails wordt gezet, maar van een land dat steeds moeilijker bestuurbaar wordt. Ook internationale instellingen en kredietbeoordelaars waarschuwen dat België voor een bijzonder zware budgettaire opdracht staat.

De Wever wijst terecht op het wanbeleid van vorige regeringen. Niemand zal ontkennen dat hij een bijzonder moeilijke erfenis heeft gekregen. Maar ondertussen is hij zelf al bijna 1,5 jaar eerste minister. Vanaf dat moment worden de resultaten ook de zijne.

De gevangene van zijn coalitie

Het grootste probleem is België zelf. Zijn regering bestaat uit vijf partijen die elkaar voortdurend in evenwicht houden. Iedere partner verdedigt zijn eigen taboes, zijn eigen achterban en zijn eigen verkiezingsbeloften. Daardoor lijkt de premier steeds vaker een gegijzelde van zijn coalitiepartners. In plaats van richting te geven, wordt hij gedwongen eindeloos compromissen te sluiten. Grote hervormingen worden afgezwakt, uitgesteld of ingeruild voor nieuwe toegevingen.

Zo ontstaat een paradox. De man die jarenlang bekendstond als de krachtigste politieke strateeg van Vlaanderen, lijkt vandaag minder macht te hebben dan velen hadden verwacht. Niet omdat hij intelligentie of werkkracht tekortkomt, maar omdat het Belgische staatsmodel en de coalitiepolitiek elke fundamentele hervorming lijken te verstikken.

Wat België nu nodig heeft

België heeft vandaag misschien minder behoefte aan een briljante historicus of een begenadigd debater. Het heeft nood aan een pragmatische bestuurder die de koe bij de horens vat, knopen durft doorhakken en het algemeen belang boven de logica van de coalitie plaatst.

De Griekse tragedies eindigen vaak met de held die ten onder gaat doordat de omstandigheden, het noodlot en zijn eigen omgeving hem uiteindelijk verlammen. Het zou bijzonder jammer zijn indien Bart De Wever niet herinnerd wordt als de noodzakelijke hervormer, maar als de tragische figuur die als eerste minister er niet in slaagde het land werkelijk van koers te doen veranderen.

Bronnen

• Interview met Bart De Wever in De Standaard, 15 maart 2024
• Prognoses van het Federaal Planbureau (maart 2024)
• Rapport van de Europese Commissie over de Belgische begroting (november 2023)
• Analyse van de Nationale Bank van België over de overheidsschuld (februari 2024)