België telt abnormaal veel langdurig zieken: tijd voor een harde aanpak van schijnzieken

België telt bijna 600.000 langdurig zieken. Dat is een abnormaal hoog aantal, zeker wanneer je het vergelijkt met andere Europese landen. Terwijl Spanje, Italië, Duitsland en Frankrijk er veel beter in slagen om mensen sneller terug aan het werk te krijgen, blijft ons land steken in een systeem dat te veel ruimte laat voor misbruik en te weinig aandacht heeft voor re-integratie.

Een sociale zekerheid die solidariteit ondermijnt

De Belgische sociale zekerheid is essentieel voor wie echt ziek, arbeidsongeschikt of invalide is. Maar solidariteit kan alleen blijven bestaan wanneer er ook streng wordt gecontroleerd op misbruik. In 2025 bedroegen de totale uitgaven binnen de sociale zekerheid bijna 147 miljard euro. Daarvan ging ongeveer 4,2 miljard euro naar werkloosheidsuitkeringen, meer dan 42 miljard naar pensioenen en bijna 10,7 miljard naar langdurige arbeidsongeschiktheid.

Eind 2025 telde het RIZIV 537.728 langdurig arbeidsongeschikte werknemers en werklozen, aangevuld met 38.915 zelfstandigen en meewerkende echtgenoten. Samen zijn dat 576.643 mensen. Dat is bijna dubbel zoveel als het aantal werklozen. Een opmerkelijk cijfer, zeker wanneer je bedenkt dat veel van deze mensen niet volledig arbeidsongeschikt zijn, maar wel een uitkering ontvangen.

De term ‘invalide’ is relatief

In onze sociale zekerheid betekent ‘invalide’ dat iemand langer dan één jaar voor minstens 66 procent arbeidsongeschikt is verklaard. Maar dat is geen bewijs van een zware of permanente handicap. Iemand kan ongeschikt zijn voor zijn vroegere beroep, maar mogelijk nog wel deeltijds, aangepast of in een andere functie werken.

België kent bovendien een relatief zachte financiële overgang. Bedienden behouden tijdens de eerste dertig dagen ziekte hun volledige maandloon. Daarna bedraagt de wettelijke ziekte-uitkering doorgaans 60 procent van een begrensd brutoloon. Na het eerste jaar ontvangt een werknemer, afhankelijk van zijn gezinssituatie, 65 procent met gezinslast, 55 procent als alleenstaande of 40 procent als samenwonende. Door aanvullende verzekeringen, sectorale toeslagen, fiscale voordelen en de onbeperkte duur van de uitkering kan het uiteindelijke inkomensverlies voor bepaalde groepen evenwel relatief beperkt blijven. Tegelijk blijven ziekteperiodes voor sociale rechten en het pensioen gelijkgesteld.

België recordhouder langdurig zieken

Het aandeel langdurig arbeidsongeschikten tussen 20 en 64 jaar steeg van 3,5 procent in 2005 naar 6,8 procent in 2020 en ligt inmiddels nog hoger. Oudere vergelijkende studies kwamen uit op ongeveer 8,4 procent voor België, tegenover 3,8 procent in Spanje en 3,3 procent in Italië. Ook Duitsland en Frankrijk slagen er beter in om zieken sneller te laten terugkeren naar de arbeidsmarkt.

Het is compleet ongeloofwaardig dat Belgen zoveel zieker zouden zijn dan Spanjaarden, Italianen, Duitsers of Nederlanders. De organisatie van ons stelsel, de beperkte controles en de zwakke re-integratie spelen natuurlijk een belangrijke rol.

Psychische stoornissen en bewegingsaandoeningen domineren

Bijna 39 procent van de dossiers heeft betrekking op psychische stoornissen en 31,5 procent op aandoeningen van het bewegingsstelsel. Depressie en burn-out vormen samen ongeveer 70 procent van de psychische dossiers. Dat zijn cijfers die vragen om een grondige aanpak, zeker wanneer je bedenkt dat veel van deze aandoeningen tijdelijk zijn en mensen in veel gevallen wel kunnen werken, al is het in aangepaste vorm.

Minstens 25 procent schijnzieken

Bij een thematische controle van duizend goedgekeurde dossiers van jongeren onder 28 jaar werd slechts 52,6 procent zonder wijziging bevestigd. Bij 23,9 procent werd de erkenning beëindigd en bij 3,2 procent ingekort. Daarnaast hadden 198 betrokkenen spontaan of verplicht het werk hervat. In 36 procent van de dossiers was een persoonlijk medisch onderzoek nodig omdat de aangeleverde gegevens onvoldoende kwaliteitsvol waren.

Veel te veel dossiers worden automatisch goedgekeurd en onvoldoende opgevolgd. Het RIZIV moet zelf veel meer dossiers onderzoeken, gegevens tussen overheidsdiensten kruisen en controleren of aangegeven beperkingen verenigbaar zijn met andere activiteiten en inkomsten. Wie nog gedeeltelijk kan werken, moet aangepast werk, herscholing of een progressieve werkhervatting krijgen. Wie zonder geldige reden onderzoeken, begeleiding of passend werk weigert, moet zijn uitkering kunnen verliezen.

België heeft geen nood aan een heksenjacht op echte zieken, maar wel aan een harde aanpak van schijnzieken. Zonder permanente controle verandert solidariteit in naïviteit en wordt onze sociale zekerheid onbetaalbaar.

Bronnen

• RIZIV – Terug-Naar-Werkbarometer;
• RIZIV – berekening arbeidsongeschiktheidsuitkering;
• RIZIV – thematische controles 2025;
• De Brouwer e.a. – The Growth of Disability Insurance in Belgium;
• OESO – Belgisch arbeidsmarktbeleid.