België: een land dat zichzelf verstikt met politieke lasagnes en uitgavenlagen

België wordt al jaren bestuurd met politieke ‘lasagnes’: elke coalitiepartner voegt een nieuwe laag toe aan een ondoorzichtig kluwen van belastingen, subsidies en uitzonderingen. De regering-De Wever dreigt diezelfde methode te volgen, ondanks de noodzakelijke hervormingen die bij de start werden aangekondigd.

Geen relanceplan, wel een begroting die blijft ontsporen

Er ligt geen programma op tafel om onze economie aantrekkelijk te maken voor ondernemers, investeerders of groeibedrijven. De sociale lasten blijven torenhoog, de fiscaliteit is onverminderd zwaar, vergunningen verlopen traag en de regelneverij groeit gestaag. Het is alsof we een zinkend schip leegscheppen zonder het gat in de romp te dichten.

België heeft een uitgavenprobleem, geen inkomstenprobleem

De Belgische overheid ontvangt nu al meer dan genoeg geld. Het totale overheidsbeslag behoort tot de hoogste van Europa. Toch blijven de tekorten oplopen. Dat bewijst dat België niet kampt met een gebrek aan inkomsten, maar met een structureel uitgavenprobleem.

Bij iedere crisis voegen we een nieuwe uitgavenlaag toe. Tijdens de coronacrisis kwamen er steunmaatregelen, tijdens de energiecrisis volgden subsidies en premies. Tijdelijke uitgaven worden in België nooit volledig stopgezet. Zo groeit de overheid laag na laag, crisis na crisis, zonder dat oude structuren verdwijnen.

Vergrijzing zonder plan van aanpak

De vergrijzing werd veel te laat ernstig genomen. Het kantelpunt waarop de pensioenuitgaven sterk begonnen te stijgen, ligt al jaren achter ons. Toch bleven opeenvolgende regeringen doen alsof het probleem zichzelf zou oplossen. Men kondigde fondsen en groenboeken aan, maar fundamentele maatregelen werden nooit genomen.

Ook de gezondheidszorg dreigt onbetaalbaar te worden. De (bijna) gratis gezondheidszorg voor iedereen zonder enig engagement of bijdrage aan de sociale zekerheid wordt een financiële moloch. Frank Vandenbroucke viseert zelfstandige zorgverleners, terwijl patiënten die niets bijdragen wel volop genieten van gratis geneeskunde of ziekte-uitkeringen. Ook de mutualiteiten blijven stelselmatig ontzien bij besparingsrondes.

Alle excessen moeten op alle niveaus worden aangepakt. Ook heilige huisjes moeten besparen of rechtvaardige belastingen betalen.

De regering-De Wever botst op haar eigen grenzen

Bart De Wever won de verkiezingen met de belofte dat het anders moest. Binnen de N-VA werden maatregelen doorgerekend en werd openlijk gesproken over besparingen in de sociale zekerheid. Maar eenmaal in een federale coalitie botst iedere hervorming op een belangengroep, een vakbond, een bestuursniveau of een andere partij.

Daardoor ontstaat een slechte lasagne van halve maatregelen. Elke besparing wordt gecompenseerd met een nieuwe belasting. Iedere hervorming krijgt zoveel uitzonderingen dat de opbrengst verdampt. Er is geen rechtszekerheid meer. Op papier wordt vooruitgang geboekt, maar uiteindelijk blijft het tekort vrijwel onveranderd.

Deelstaten zonder verantwoording

Een federale sanering kan niet slagen zonder voldoende verantwoordelijkheid bij de deelstaten. Er moet grondig worden gesnoeid in subsidies, kabinetten, agentschappen, adviesorganen, overlappende bevoegdheden en administratieve structuren. Ook het aantal ambtenaren moet krimpen. Digitalisering kan leiden tot een kleinere en efficiëntere administratie.

Vlaanderen boekt verlies, Brussel kampt met een ontspoorde begroting en Wallonië is bijzonder kwetsbaar. Wie geld uitgeeft, moet ook politiek verantwoordelijk worden voor het innen ervan.

Vrijwillig hervormen lukt blijkbaar niet meer

In een normaal functionerende democratie zouden verkiezingen voldoende moeten zijn om een koerswijziging mogelijk te maken. In België leidt de versnippering van het politieke landschap tot coalities waarin bijna elke partij hervormingen kan blokkeren.

Daarom klinkt de stelling van Edwin De Boeck, voormalig hoofdeconoom van de N-VA, in De Standaard dat België misschien een stevige financiële crisis nodig heeft, steeds minder absurd. Crisissen maken hervormingen bespreekbaar die jarenlang politiek onmogelijk leken.

Het alternatief is een tijdelijke volmachtenregering die onder parlementaire controle een coherent hervormingsprogramma kan uitvoeren. Beslissingen moeten achteraf controleerbaar en juridisch toetsbaar blijven. Maar een regering die snel en samenhangend kan handelen, zou eindelijk kunnen doen wat de coalities al decennialang uitstellen: structuren afschaffen, overheidsuitgaven doorlichten, subsidies schrappen, administraties samenvoegen, de financieringswet hervormen, de arbeidslasten verlagen en een werkelijk economisch relanceplan uitvoeren.

Hervormen vóór de crisis ons daartoe dwingt

België heeft nog altijd grote troeven: hoogopgeleide werknemers, productieve bedrijven, een centrale ligging, sterke havens, degelijk onderwijs en een internationaal gewaardeerde gezondheidszorg. Maar die troeven worden langzaam verstikt door fiscale druk, bestuurlijke versnippering, een groeiende administratie en politieke besluiteloosheid.

We kunnen blijven zoeken naar nieuwe inkomsten en nog enkele lagen aan de begrotingslasagne toevoegen. We kunnen blijven hopen dat economische groei vanzelf terugkeert. We kunnen blijven doen alsof een tekort van meer dan vijf procent en een schuldgraad boven 110 procent beheersbaar blijven.

Of we kunnen erkennen dat het huidige bestuursmodel niet langer in staat is zichzelf te hervormen.

De keuze wordt steeds scherper: ofwel organiseren we zelf een gecontroleerde en democratisch bewaakte hervormingsschok, desnoods via tijdelijke volmachten, ofwel wachten we tot de financiële markten de hervormingen opleggen. In dat laatste geval zal de operatie sneller, harder en veel pijnlijker verlopen.

Een financiële crisis kan België niet werkelijk redden. Ze kan het land alleen dwingen om eindelijk te doen wat het al twintig jaar vrijwillig had moeten doen. De echte vraag is daarom niet of de crisis komt, maar of onze politici nog de moed vinden om vóór die crisis te handelen.

Bronnen

• Europese Commissie – Economic forecast for Belgium, 21 mei 2026
• Europese Commissie – Country Report Belgium 2026
• Nationale Bank van België – Macro-economische projecties voor België
• Federaal Planbureau – Economische vooruitzichten 2026-2031
• De Standaard – Interview met Edwin De Boeck, voormalig hoofdeconoom van de N-VA
• De Standaard, passages uit het door de auteur aangeleverde interviewmateriaal, 28 augustus 2026