Administratieve vereenvoudiging in Vlaanderen: minder regels, meer vertrouwen

Minister Jo Brouns verdient erkenning omdat hij eindelijk werk wil maken van administratieve vereenvoudiging. Dat Vlaanderen de voorbije decennia is dichtgeslibd door een steeds groter wordende papierberg, zal niemand nog ontkennen. Minder formulieren, minder dubbele procedures en een efficiëntere overheid zijn noodzakelijk als we onze economie opnieuw zuurstof willen geven.

Maar tegelijk moeten we eerlijk durven zijn: de aangekondigde vereenvoudiging raakt voorlopig slechts aan de oppervlakte. De echte oorzaken van de administratieve verlamming blijven grotendeels overeind.

De Vlaamse overheid heeft de voorbije twintig jaar duizenden regels, attesten, vergunningen en controlemechanismen gecreëerd. Bij elk maatschappelijk probleem kwam er een nieuw decreet, een extra controle of een bijkomend attest bij. Nooit stelde iemand de vraag welke bestaande regels kunnen verdwijnen. Het gevolg kennen we allemaal: Vlaanderen is geëvolueerd naar een overheid waarin burgers en ondernemingen steeds meer tijd besteden aan administratie en steeds minder aan economische activiteit.

De bouwsector als spiegel van de bureaucratie

Wie vandaag een woning wil bouwen of grondig renoveren, krijgt te maken met een opeenvolging van verplichtingen:

• een omgevingsvergunning;
• EPB-verslaggeving;
• ventilatievoorschriften;
• hemelwater- en infiltratieregels;
• veiligheidscoördinatie;
• asbestinventarisatie;
• sloopopvolgingsplannen;
• milieuregels;
• stikstofbeoordelingen;
• toegankelijkheidsvoorschriften;
• digitale indieningsplatformen;
• openbaar onderzoek;
• en vaak nog bijkomende gemeentelijke voorwaarden.

Elke afzonderlijke regel lijkt verdedigbaar. Maar samen vormen ze een bureaucratisch labyrint dat bouwprojecten maanden of zelfs jaren vertraagt. Ondertussen lopen de rentekosten verder op, stijgen de bouwprijzen en stellen investeerders hun projecten uit of schrappen ze die volledig.

Ook architecten trekken al jaren aan de alarmbel. Hun beroep is fundamenteel veranderd. Waar zij vroeger voornamelijk gebouwen ontwierpen en werven opvolgden, spenderen zij vandaag een aanzienlijk deel van hun tijd aan regelgeving, administratieve verplichtingen en aansprakelijkheidskwesties.

De Vlaamse Architectenorganisatie (NAV) en de Orde van Architecten wijzen al geruime tijd op de steeds toenemende regeldruk. Architecten worden verplicht klanten door een doolhof van regelgeving te begeleiden, terwijl de uiteindelijke vergunning vaak afhankelijk blijft van talrijke externe adviezen en administratieve procedures waarop zij zelf geen enkele invloed hebben. Daarbovenop is hun aansprakelijkheid de voorbije jaren fors uitgebreid, wat leidt tot hogere verzekeringspremies, meer administratieve opvolging en hogere bouwkosten. Jonge architecten haken daardoor steeds vaker af voor een beroep dat ooit voornamelijk draaide om creativiteit en ontwerpkwaliteit.

De vastgoedsector en de papierberg

Bij de verkoop van een woning moeten eigenaars vandaag een EPC, een asbestattest, een bodemattest, stedenbouwkundige inlichtingen, informatie over overstromingsgevoeligheid, keuringsattesten van elektrische installaties en tal van andere documenten verzamelen. Elk attest heeft zijn eigen aanvraagprocedure, kostprijs, wachttijd en geldigheidsduur.

Voor syndici wordt de situatie elk jaar complexer. Appartementen beheren betekent vandaag steeds meer voldoen aan nieuwe energieverplichtingen, renovatieverplichtingen, veiligheidsvoorschriften, boekhoudkundige regels, digitale rapporteringen en steeds wijzigende wetgeving. De syndicus wordt stilaan meer administratief jurist dan vastgoedbeheerder.

Ondernemers verliezen kostbare tijd aan dubbel werk

Voor personeelsbeheer, fiscaliteit, sociale administratie, milieuverplichtingen en veiligheid moeten vaak identieke gegevens meerdere keren aan verschillende overheidsdiensten worden bezorgd, terwijl diezelfde overheid deze informatie meestal al bezit. In een moderne digitale samenleving zou dat onaanvaardbaar moeten zijn.

Daarom moet Vlaanderen eindelijk het ‘only once’-principe volledig invoeren. Gegevens die één keer aan de overheid worden verstrekt, mogen nooit opnieuw worden opgevraagd door een andere administratie. Daarnaast is er dringend nood aan een echt ‘one in, two out’-principe: voor elke nieuwe administratieve verplichting zouden minstens twee bestaande verplichtingen moeten verdwijnen. Alleen zo kan de regeldruk structureel afnemen.

Minstens even belangrijk zijn de eindeloze doorlooptijden. Een vergunning die twee jaar aansleept is economisch even schadelijk als een zware belasting. Elke maand vertraging betekent hogere financieringskosten, uitgestelde investeringen en minder economische groei. Daarom zouden vergunningen veel sneller moeten worden afgehandeld. Wanneer een overheid haar wettelijke beslistermijn overschrijdt zonder gegronde reden, moet dat ook gevolgen hebben voor die overheid. Vandaag draagt uitsluitend de burger of ondernemer de kosten van administratieve traagheid.

Geen taboes op bestaande regelgeving

Nog fundamenteler is het gebrek aan evaluatie van bestaande regelgeving. Vrijwel niemand onderzoekt hoeveel een nieuwe regel de economie kost, hoeveel arbeidsuren ermee verloren gaan of hoeveel investeringen daardoor niet plaatsvinden. Goede regelgeving moet niet alleen nobele doelstellingen nastreven, maar ook efficiënt, proportioneel en economisch verantwoord zijn.

Vlaanderen heeft daarom nood aan een permanente, onafhankelijke commissie voor administratieve vereenvoudiging die jaarlijks honderden bestaande regels doorlicht en zonder taboes overbodige verplichtingen schrapt. Administratieve vereenvoudiging mag geen oefening worden waarbij enkele formulieren verdwijnen terwijl duizenden andere verplichtingen onaangeroerd blijven. Ze moet een fundamentele mentaliteitswijziging worden.

Een overheid die opnieuw vertrouwen geeft in plaats van wantrouwen organiseert. Een overheid die ondernemers ziet als partners in plaats van potentiële overtreders. Een overheid die investeringen versnelt in plaats van vertraagt. Een overheid die architecten opnieuw laat ontwerpen, syndici opnieuw gebouwen laat beheren en ondernemers opnieuw laat ondernemen.

Minister Brouns heeft het debat geopend. Dat verdient waardering. Maar als Vlaanderen opnieuw economisch aantrekkelijk wil worden, moet de ambitie veel verder reiken dan enkele administratieve ingrepen. Minder papier alleen volstaat niet.

We hebben nood aan minder regels, minder overlappende bevoegdheden, minder attesten, kortere procedures en vooral aan een overheid die opnieuw beseft dat welvaart niet ontstaat achter een bureau, maar bij de mensen die elke dag investeren, bouwen, ondernemen en werk creëren.

Bronnen

• Vlaamse overheid – Programma Administratieve Vereenvoudiging;
• Vlaamse Architectenorganisatie (NAV);
• Orde van Architecten;
• SERV – Adviezen inzake regeldruk en ondernemingsklimaat;
• VLAIO – Administratieve lasten voor ondernemingen;
• Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening;
• Omgevingsvergunningsdecreet;
• Vlaamse Codex Wonen;
• Burgerlijk Wetboek – Boek 3 (Mede-eigendom).