700 miljoen inkomsten zonder belastingen: tijd om het heilige huisje van de vakbonden aan te pakken

In de meeste Europese landen betaalt een neutrale overheidsinstantie de werkloosheidsuitkeringen uit. Bij ons gebeurt dat grotendeels door private vakbonden: ACV, ABVV en ACLVB, naast de Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen (HVW).

De vraag is of dit vandaag nog te verantwoorden valt. De Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) beslist wie recht heeft op een werkloosheidsuitkering. De uitbetaling en een belangrijk deel van de administratieve afhandeling gebeuren vervolgens via de vakbonden. Daarvoor ontvangen zij een fikse vergoeding van de overheid.

Hoe meer werklozen, hoe meer inkomsten voor de vakbonden. Dat creëert een pervers effect: hoe slechter het gaat met de economie, hoe meer vakbonden ontvangen. Vakbonden hebben niets te winnen aan een goed draaiende economie.

Goed bestuur vraagt dat overheidstaken door de overheid worden uitgevoerd, zeker wanneer het gaat om miljarden euro’s aan sociale uitgaven.

Volgens het RVA-jaarverslag werd in 2025 ongeveer €6,8 miljard aan werkloosheidsuitkeringen uitgekeerd. Naast de administratieve vergoedingen aan de uitbetalingsinstellingen beschikt de RVA over een omvangrijke organisatie die instaat voor controles, beslissingen, beroepsprocedures en de volledige opvolging van dossiers.

Op basis van de beschikbare gegevens kan de totale kost worden geraamd op €350 tot €500 miljoen per jaar.

Waarom betalen vakbonden geen belastingen?

In een gezonde rechtsstaat vermijd je modellen waarin de indruk ontstaat dat een organisatie financieel voordeel haalt uit een toename van het aantal werklozen en daar bovendien geen belastingen op moet betalen.

Dat is des te opmerkelijker omdat dezelfde organisaties stakingen organiseren en het land economisch plat leggen. Het stakingsrecht is een fundamenteel democratisch recht en speelt een belangrijke rol in het sociaal overleg. Tegelijk kunnen langdurige of herhaalde stakingen aanzienlijke economische schade veroorzaken voor ondernemingen, werknemers en de overheid.

Juist daarom is het logisch dat organisaties die zulke acties organiseren volledig losstaan van de uitvoering van de werkloosheidsvergoeding. Alleen zo vermijd je elke schijn van een belangenconflict.

Nederland toont dat het anders kan

Nederland lost dit probleem al op. Daar worden alle werkloosheidsuitkeringen uitbetaald door het UWV, een overheidsinstantie. Vakbonden beperken zich er tot hun kerntaak: werknemers vertegenwoordigen en onderhandelen over arbeidsvoorwaarden. De overheid voert de sociale zekerheid uit.

Ook de fiscale behandeling verdient een debat. De Belgische vakbonden beheren gezamenlijk jaarlijks naar schatting €500 tot €700 miljoen aan inkomsten uit lidgelden, overheidsvergoedingen en andere activiteiten. Maatschappelijk kan de vraag worden gesteld of het verantwoord is dat dergelijke organisaties geen belastingen betalen.

Tijd voor een doorlichting

België staat voor een van de grootste budgettaire saneringen uit zijn geschiedenis. Elk beleidsdomein wordt doorgelicht. Pensioenen worden hervormd. De gezondheidszorg moet besparen. Overheidsdiensten worden gereorganiseerd. Ondernemingen worden uiterst zwaar belast.

Dan mag ook dit eigenaardig systeem geen taboe blijven.

Laat de overheid haar eigen werk doen

Werkloosheidsuitkeringen uitbetalen is een kerntaak van de overheid. Laat vakbonden doen waar ze goed in zijn: werknemers verdedigen, onderhandelen en sociale dialoog voeren. Laat de overheid doen waarvoor ze bestaat: neutraal, transparant en efficiënt haar eigen sociale zekerheid uitvoeren.

Dat zou niet alleen de transparantie verhogen en elke schijn van belangenvermenging wegnemen, maar ook het vertrouwen van de burger in de werking van onze sociale zekerheid versterken.

Bronnen

• RVA-jaarverslag 2025 over de uitbetaling van werkloosheidsuitkeringen en de kosten van administratieve vergoedingen aan uitbetalingsinstellingen (rva.be).