38 miljoen voor culinair centrum in Antwerpen: miljarden verspilling door subsidies

Subsidies die onze economie versterken, innovatie versnellen, nieuwe technologie mogelijk maken, onderzoek ondersteunen of investeringen en werkgelegenheid aantrekken, kunnen bijzonder nuttig zijn. Een goed bestede subsidie kan zichzelf op termijn terugverdienen.

Er bestaat echter een fundamenteel verschil tussen investeren in de toekomstige welvaart van Vlaanderen en miljoenen belastinggeld uitdelen aan ondoordachte projecten waarvan het brede maatschappelijke of economische rendement hoogst twijfelachtig is. En vooral in tijden waarin Vlaanderen en België met ernstige begrotingstekorten kampen, moet de overheid daarmee stoppen.

Natuurpunt: natuur beschermen ja, onbeperkt landbouwgrond verwerven nee

Natuurpunt doet nuttig werk. Bossen, vijvers en waardevolle natuurgebieden beschermen is belangrijk voor biodiversiteit én voor onze leefomgeving. Maar daaruit volgt niet automatisch dat een natuurvereniging met massale overheidssteun steeds meer landbouwgrond moet opkopen.

De cijfers zijn indrukwekkend. Volgens het jaarverslag over 2024, zoals aangehaald door VILT, beheerde Natuurpunt eind dat jaar 29.909 hectare natuurgebied. Alleen al in 2024 kocht de organisatie 798,5 hectare aan voor 32,6 miljoen euro. Daarvoor ontving ze 26,3 miljoen euro aankoopsubsidies. Daarbovenop kwam 37,5 miljoen euro aan werkingssubsidies. Samen waren subsidies goed voor ongeveer 70 procent van het budget van Natuurpunt. Het eigen vermogen bedroeg ondertussen ongeveer 427 miljoen euro.

Dat is toch een omvang waarbij de politiek zich vragen moet durven stellen. Ik pleit niet voor de afschaffing van Natuurpunt en evenmin voor het stopzetten van natuurbeheer. Wel voor een duidelijke afbakening van de kerntaak: bescherm waardevolle natuur, bossen, vijvers en unieke ecosystemen. Maar het systematisch verwerven van steeds meer gewone landbouwgrond met belastinggeld mag geen doel worden.

Men kan zich de vraag stellen of men deze landbouwgrond niet stelselmatig moet teruggeven aan onze boeren. Landbouwgrond is schaars. Onze landbouwers hebben die grond nodig om voedsel te produceren en hun bedrijven leefbaar te houden. Daarom lijkt een tijdelijke bevriezing van subsidies mij in de huidige begrotingssituatie volkomen verdedigbaar.

En dan bouwen we voor 38 miljoen euro een culinair centrum

Een bijna karikaturaal voorbeeld van hoe gemakkelijk belastinggeld wordt uitgegeven, is Smaakhaven, het Vlaams Culinair Centrum in Antwerpen. De Vlaamse regering maakte daarvoor in december 2022 vanuit de relancemiddelen 38 miljoen euro vrij. Het geld ging via Toerisme Vlaanderen naar de stad Antwerpen.

Het centrum in het historische Loodswezen moet een combinatie worden van opleiding, ondernemerschap, innovatie en publieksbeleving rond voeding, horeca en gastronomie. De verantwoordelijke minister van Toerisme toen het dossier werd ontwikkeld en de middelen werden toegekend, was Zuhal Demir (N-VA).

Het dossier leidde destijds al tot een stevige politieke discussie, onder meer omdat oorspronkelijk Brugge in beeld was en uiteindelijk uit politieke redenen voor Antwerpen werd gekozen. Het totale projectbudget werd in het parlement zelfs op ongeveer 46 miljoen euro geraamd, waarvan Vlaanderen 38 miljoen voor zijn rekening nam.

In juli 2026 zette de huidige Vlaamse regering het dossier verder. De erfpachtovereenkomst werd goedgekeurd op voorstel van viceminister-presidenten Melissa Depraetere en Ben Weyts. Is dit werkelijk nog een kerntaak van de Vlaamse overheid?

We hebben hotelscholen, restaurants, horecafederaties, universiteiten, hogescholen, voedingsbedrijven en private ondernemers. Waarom moet een overheid dan tientallen miljoenen euro belastinggeld investeren in een culinair belevingscentrum in Antwerpen?

Iedere keer duikt er weer een nieuw subsidiedossier op

Amper enkele dagen geleden was er het schandaal rond 19 miljoen euro aan foute subsidies voor Vlaams opleidingsverlof. Er lopen volgens de berichtgeving nog onderzoeken naar drie andere uitzendkantoren. Het subsidiestelsel is kwetsbaar en wordt geregeld jarenlang op grote schaal misbruikt. De controle en opvolging is te zwak.

Ook de regionale luchthavens zorgden deze zomer opnieuw voor discussie. De Vlaamse overheid sloot een dading met de exploitant van de luchthavens van Deurne en Oostende. In het parlement werd gesproken over 12,1 miljoen euro bijkomende steun om historische geschillen af te sluiten, terwijl tegelijk nieuwe subsidieovereenkomsten werden gesloten.

Niet ieder van deze dossiers is dus hetzelfde. Het illustreert telkens hoe enorm de subsidiestromen zijn geworden.

Vlaanderen gaf in 2025 19,5 miljard euro aan subsidies uit

Daar zitten miljarden aan uitgaven tussen die niemand als nutteloze subsidies zal beschouwen, zoals bedrag voor het Gemeentefonds, woonzorgcentra, dienstencheques, kinderopvang, gezinszorg, ondersteuning voor mensen met een handicap, jeugdhulp en schoolinfrastructuur. Alleen die grote posten vertegenwoordigen volgens het debat in het Vlaams Parlement ongeveer 14 miljard euro.

6 miljard subsidies moeten kritisch worden herbekeken.

• Alles wat geen kerntaak, aantoonbaar maatschappelijk nut of economisch rendement heeft moet worden stopgezet.
• Ook automatische verlengingen zonder grondige evaluatie moet stoppen.
• Prestigesubsidies in politiek bevriende steden moet stoppen.

Subsidies voor onderzoek, innovatie, BeTech, technologie, productiviteitsverhoging en strategische economische investeringen kunnen behouden blijven. Ook essentiële sociale en maatschappelijke dienstverlening moet uiteraard verzekerd blijven.

De bevoegde ministers moeten aantonen waarom iedere euro noodzakelijk is en ter verantwoording worden geroepen bij fouten. Voor iedere miljoen euro die een minister met één beslissing uitdeelt, hebben duizenden Vlamingen gewerkt, geproduceerd en belastingen betaald. Een minister heeft de plicht ermee om te gaan alsof iedere euro zijn eigen euro is.

Bronnen

• Vlaamse Regering/Vlaanderen.be – beslissing en erfpachtovereenkomst Smaakhaven, 17 juli 2026
• Vlaams Parlement – commissieverslagen over Smaakhaven, subsidiebeleid, Natuurpunt en regionale luchthavens
• VILT – jaarcijfers Natuurpunt 2024
• Vlaamse Sociale Inspectie/berichtgeving september 2026 over fraude met Vlaams opleidingsverlof